Σ

την ταινία επιστημονικής φαντασίας «Γκάτακα», που διαδραματίζεται σε κάποια μελλοντική εποχή, όλα τα παιδιά γεννιούνται κατόπιν παραγγελίας, ώστε να μην έχουν μυωπία, φαλάκρα, κατάθλιψη, καρδιοπάθειες ή καρκίνο.

Κάποιοι όμως απερίσκεπτοι γονείς αποφασίζουν να αποκτήσουν παιδί με τον παραδοσιακό τρόπο, που αντιμετωπίζεται από την κοινωνία ως πολίτης Β' κατηγορίας. Μόλις γεννιέται οι γιατροί «διαβάζουν» το DNA και προβλέπουν μεταξύ άλλων ότι κινδυνεύει να παρουσιάσει κατάθλιψη, καθώς και να πεθάνει από καρδιά πολύ νέος...

Το όνειρό του είναι να γίνει πιλότος σε διαστημόπλοια, αλλά η κοινωνία τού επιτρέπει να εργαστεί μόνο ως καθαριστής. Και όμως τα καταφέρνει, υποδυόμενος κάποιον άλλο, διαψεύδοντας τις προβλέψεις των επιστημόνων που τον είχαν καταδικάσει. Η φύση ξεπερνά την επιστήμη...

Το σενάριο μπορεί να φαίνεται απίθανο, αλλά είναι πολύ πιθανό τα παιδιά των εγγονών μας να γεννιούνται κατόπιν παραγγελίας με συγκεκριμένα γονίδια ενώ, όταν υπάρχει λάθος σε αυτά, θα διορθώνεται. Και ίσως τότε ασθένειες όπως ο καρκίνος και οι καρδιοπάθειες να θεωρούνται αρρώστιες του παρελθόντος. Απίστευτο αλλά αληθινό. Η μελλοντική αυτή εποχή που περιγράφεται στην ταινία δεν είναι τόσο μακρινή όσο φαντάζεστε!

Γιά την ιλλιγιώδη εξέλιξη όσον αφορά την κωδικοποίηση του γονιδιακού χάρτη μίλησαν σε χθεσινή συνέντευξη Tύπου ο καθηγητής και ακαδημαϊκός Δ. Νανόπουλος και ο καθηγητής Χειρουργικής Γ. Ανδρουλάκης, πρόεδροι του 1ου Πανευρωπαϊκού Συνεδρίου Βιοηθικής με θέμα: «Η μοριακή διάγνωση ατόμων που βρίσκονται σε υψηλό κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου: Ιατρικά, Ηθικά, Κοινωνικά και Νομικά ζητήματα», που αρχίζει τις εργασίες του μεθαύριο στην Αθήνα.

Πριν από το 2003 αναμένεται η κωδικοποίηση όλων των γονιδίων -ήδη έχει κωδικοποιηθεί το 1/5 από αυτά- καθώς η πρόοδος της μοριακής βιολογίας είναι αλματώδης. Οπως είπε μάλιστα χαρακτηριστικά ο κ. Νανόπουλος, μέχρι τότε θα έχουν αναγνωριστεί τα γονίδια όλων των ασθενειών, ενώ ο κ. Ανδρουλάκης πρόσθεσε πως ίσως μάλιστα φτάσουμε στο σημείο να καταργηθεί η χειρουργική ασθενειών, όπως ο καρκίνος και η συγγενής καρδιοπάθεια, αφού απλώς θα αντικαθίσταται το ελαττωματικό γονίδιο!

Ηδη σήμερα έχει διαπιστωθεί ότι η ύπαρξη ορισμένων γονιδίων σε έναν οργανισμό σχετίζεται με αυξημένη συχνότητα ανάπτυξης καρκίνου. Τα γονίδια BRCA1 και BRCA2 σχετίζονται με τον καρκίνο του μαστού και των ωοθηκών και το γονίδιο FNPCC συσχετίζεται με τον καρκίνο του παχέος εντέρου.

Η δυνατότητα, όμως, της γονιδιακής ανάλυσης για τον εντοπισμό «ένοχων» γονιδίων δημιουργεί μία νέα κατηγορία ατόμων, αυτή των «δυνητικά ασθενών». Το δικαίωμα του ατόμου να μη γνωρίζει αν φέρει ή όχι το «ένοχο» γονίδιο, η ψυχολογική του αντιμετώπιση όπως και ο ρόλος των ΜΜΕ είναι μερικά από τα θέματα που θα συζητηθούν στο Συνέδριο, όπου μεταξύ άλλων θα παρουσιάσει τις θέσεις του και ο αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος.

Οι εξελίξεις δημιουργούν και πολλά ερωτηματικά, υπογράμμισαν οι δύο καθηγητές, όσον αφορά τη χρησιμοποίηση των γενετικών πληροφοριών. Για παράδειγμα, θα επιλέγει κάποιος σύζυγο αφού ελέγξει τα γονίδιά του/της; Μήπως τέτοιου είδους πληροφορίες θα ζητά ο εργοδότης πριν προσλάβει έναν υπάλληλο ή και οι ασφαλιστικές εταιρείες πριν κλείσουν συμβόλαια; Μήπως θα φτάσουμε στο σημείο παραγγελίας τέλειων παιδιών, όπως φυσικά επιθυμεί κάθε γονιός;

Τα ερωτήματα αυτά, κατέληξαν, γεννούν και τα αντίστοιχα νομικά ζητήματα, αφού αποκαλύπτουν ένα μεγάλο νομικό κενό όσον αφορά τον τρόπο της χρησιμοποίησης της γενετικής πληροφορίας. Η υιοθέτηση ενός γενικού ελέγχου μέσα στην κοινωνία μπορεί να οδηγήσει στη δημιουργία ολοκληρωτικών κοινωνιών, όπου θα θίγεται η αυτονομία των μελών της...