Μιχάλης Καλομοίρης, 47 ετών. Βρέθηκε νεκρός την Κυριακή το πρωί στην Ομόνοια, στην έξοδο του υπογείου προς την οδό Αθηνάς. Αιτία, η χρήση ναρκωτικών.

Ενα ακόμη θύμα. Για τη Μαρία, τον Κώστα, την Ελένη, για τους ανθρώπους που ζουν στον υπόγειο της πλατείας, ο Μιχάλης αποτελεί μέρος της δικής τους πραγματικότητας. Του δικού τους καθημερινού εφιάλτη.

Ηταν Σεπτέμβιος του 1997 όταν η έκθεση της «Πανελλήνιας Ενωσης Εποπτών Δημόσιας Υγείας» κατήγγειλε επίσημα τις γνωστές, στους περισσότερους από εμάς, συνθήκες που επικρατούσαν τότε στους χώρους του σταθμού Ομονοίας.

Οι αρμόδιοι έκαναν τότε λόγο για δάπεδα φθαρμένα, βρώμικα με ακαθαρσίες και απορίμματα, για χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών μπροστά στα μάτια των περαστικών, για κατεστραμμένα αποχωρητήρια.

Σήμερα, δεκαεννέα μήνες μετά, ο υπόγειος βρίσκεται βέβαια σε καλύτερη κατάσταση.

Οι πόρτες κλείνουν μετά τις 12 το βράδυ, υπάρχει επαρκής φωτισμός, οι τοίχοι έχουν βαφτεί, ενώ χωρίσματα κλείνουν τα εργοτάξια από τους διαδρόμους.

Στο μεσοπάτωμα, πριν από τις αποβάθρες του Mετρό (ανήκει στο Ειδικό Ταμείο Μονίμων Οδοστρωμάτων Αθηνών), ιδιωτικοί αστυνομικοί δουλεύουν εκεί με βάρδιες όλο το 24ωρο και δεν αφήνουν τους τοξικομανείς να κάνουν χρήση ναρκωτικών ή να παραμένουν για ώρα στο ίδιο σημείο.

Η τραγωδία των ανθρώπων αυτών, όμως, κορυφώνεται λίγα μέτρα παραπέρα. Στους διαδρόμους που οδηγούν στην έξοδο προς την οδό Αθηνάς και Πειραιώς.

Εκεί ο χρόνος γράφει ακόμη Σεπτέμβριος 1997. Εκεί άνθρωποι - νέα παιδιά που διανύουν τη δεύτερη δεκαετία της ζωής τους ή και άλλοι μεγαλύτεροι, σαν τον Μιχάλη που «έφυγε» στα 47 του χρόνια, έχουν αρχίσει μόλις να φλερτάρουν με το θάνατο ή αργοπεθαίνουν. Περιμένουν αυτόν που θα τους προμηθεύσει τη σκόνη ή ό,τι άλλο. Αποσύρονται και επιστρέφουν εκεί ξανά. Ελληνες και ξένοι. Αντρες και γυναίκες.

Περισσότεροι από εκατό συνάνθρωποί μας, σύμφωνα με τα στοιχεία που έχει στη διάθεσή του ο ΟΚΑΝΑ, αποτελούν το βασικό πυρήνα των τοξικομανών που ζουν στους διαδρόμους του υπογείου ή κόβουν βόλτες χαμένοι πάνω από την πλατεία.

Οι ηλικίες τους ξεκινούν από τα 15 έτη και φτάνουν τα πενήντα. Πιτσιρικάδες που δεν έχουν ακόμη καταλάβει τι γυρεύουν εκεί. Που στα πρόσωπά τους διακρίνεται η νιότη. Αυτοί που μόλις έχουν αρχίσει... Λίγους μήνες μετά ελάχιστα θα διαφέρουν από τους υπόλοιπους που ζητούν, με εισιτήριο μια γεμάτη σύριγγα, να ξαναταξιδέψουν.

Πολλοί ήταν αυτοί που το Σεπτέμβριο του 1997 εξήγγειλαν μέτρα για τους αρρώστους του υπογείου.

Σήμερα, εκτός από μερικές φωτεινές εξαιρέσεις, έχουν γίνει δυστυχώς ελάχιστα.

Ο Δήμος Αθηναίων, τότε, έσπευσε αμέσως να υιοθετήσει την πρόταση του συνδυασμού της Μαρίας Δαμανάκη με τον τίτλο «Παρέμβαση στο δρόμο». Επρόκειτο για ένα πρόγραμμα που σκοπό είχε να λειτουργήσει ως δίαυλος επικοινωνίας μεταξύ των τοξικομανών της Ομόνοιας και των θεραπευτικών κοινοτήτων. Ο Δημήτρης Αβραμόπουλος έλεγε ότι το συγκεκριμένο πρόγραμμα θα εφαρμοζόταν στην κεντρική πλατεία της Αθήνας τους προσεχείς μήνες. Σήμερα δεν έχει γίνει ακόμη τίποτα, πέραν από τη χθεσινή δήλωση, στην «Ε», του υπεύθυνου αντιδημάρχου για θέματα κοινωνικής πρόνοιας Γιάννη Πιερουτζάκου ότι την επόμενη εβδομάδα πρόκειται να ξεκινήσουν οι «ομάδες δρόμου» (streetworkers).

Πέραν τούτου... Λειτουργούν από το καλοκαίρι τα Κέντρα Πρόληψης. Βρίσκονται σε τέσσερα διαμερίσματα του Δήμου Αθηναίων (1ο, 2ο, 3ο, 5ο) και σκοπό έχουν, μέσω των ειδικών επιστημόνων (κοινωνικοί λειτουργοί, ψυχολόγοι), να πλησιάσουν γονείς, καθηγητές, μαθητές, τοπικούς συλλόγους και να τους ενημερώσουν για τα ναρκωτικά. Πρόκειται, στην ουσία, για μια αστική εταιρεία, η οποία έχει συσταθεί από τον ΟΚΑΝΑ (τη χρηματοδοτεί κατά 50%) και από το Δήμο Αθηναίων, το Δικηγορικό και Iατρικό Σύλλογο Αθηνών, την Εκκλησία. Βέβαια, όπως αναφέρει η πρόεδρος του ΟΚΑΝΑ Μένη Μαλιώρη όσο και ο αντιδήμαρχος Γιάννης Πιερουτζάκος, παρατηρείται καθυστέρηση στην εφαρμογή των προγραμμάτων (είναι τριετή) λόγω των πολύμηνων καταλήψεων στα σχολεία.

Προφανώς, το πρόβλημα δεν λύνεται εύκολα. Οι αρμόδιοι λένε ότι ούτε πρόκειται ποτέ να λυθεί. Η ίδια η κοινωνία το γεννά και το συντηρεί. «Εικόνα σου είμαι και σου μοιάζω». Είναι η σχέση των ανθρώπων αυτών με το κοινωνικό περιβάλλον, που κουβαλά μαζί του απέραντη μοναξιά, αδιέξοδα, απομόνωση...

Οι «street-workers» σώζουν

Tου ΑΝΤΩΝΗ ΓΑΛΑΝΟΠΟΥΛΟΥ

Δέκα και έντεκα Σεπτεμβρίου 1997. Δύο ημέρες που οι εφημερίδες με πηχυαίους τίτλους κατήγγελλαν, ανέλυαν, διαπίστωναν: το πρόβλημα, που ήταν ήδη γνωστό, στην κεντρική πλατεία της πόλης αυτής.

Ομόνοια. Ναρκωτικά. Ατελείωτες σελίδες στις εφημερίδες, εκατοντάδες πλάνα στην τηλεόραση. Η είδηση λίγες ημέρες μετά αποδυναμώθηκε, έγινε μονόστηλο και τελικά, εξαφανίστηκε. Οπως άλλωστε συμβαίνει πάντοτε.

Τα ναρκωτικά γύρω από την πλατεία και κάτω στον υπόγειο παρέμειναν. Δυστυχώς. Οπως σχέδια που ποτέ δεν πραγματοποιήθηκαν παρέμειναν και οι εξαγγελίες των πιο πολλών.

Η φωτεινή -ευτυχώς- εξαίρεση βρίσκεται λίγα μέτρα μόλις από την πλατεία Ομονοίας. Πρόκειται για το κτίριο του Ερυθρού Σταυρού (3ης Σεπτεμβρίου 21), στο οποίο στεγάζεται και λειτουργεί από τις 26 Σεπτεμβρίου 1997 το «Κέντρο Βοήθειας ΟΚΑΝΑ» (Κ.Β).

Οπως εξηγεί η υπεύθυνη του κέντρου Χριστίνα Παπουτσοπούλου, το Κ.Β απευθύνεται και παρέχει υπηρεσίες υγείας στην ομάδα εκείνη των τοξικοεξαρτημένων ατόμων που δεν προσεγγίζει και δεν προσεγγίζεται από τις υφιστάμενες υπηρεσίες υγείας.

Το κέντρο έχει δύο βασικούς άξονες λειτουργίας: Τα τμήματα που λειτουργούν στο εσωτερικό του (ορθοπεδικό και παθολογικό ιατρείο, καθώς και υπηρεσίες κοινωνικής φροντίδας και νομικής κάλυψης). Τα τμήματα που δουλεύουν εκτός του κέντρου. Η κινητή μονάδα του ΕΚΑΒ και οι «streetworkers», η ομάδα εκείνη δηλαδή που έρχεται σε επαφή με τους τοξικομανείς.

Από την πρώτη ημέρα λειτουργίας του μέχρι σήμερα περισσότερα από 1.500 άτομα έχουν περάσει την πόρτα του κτιρίου αναζητώντας τις υπηρεσίες του κέντρου.

Σημαντικότατη είναι όμως και η προσφoρά των ομάδων εργασίας στους δρόμους - «streetworkers». Είναι οι ειδικοί εκείνοι επιστήμονες που σε συνεργασία με πρώην χρήστες που έχουν εκπαιδευτεί χωρίζονται σε ολιγομελείς ομάδες και προσεγγίζουν τους τοξικομανείς.

Ο Τάσος Πανόπουλος, υπεύθυνος της υπηρεσίας κοινωνικής φροντίδας και δουλειάς στο δρόμο, εξηγεί: «Στόχος μας είναι να περιορίσουμε τους κινδύνους από τη χρήση ναρκωτικών ουσιών τόσο για τον ίδιο το χρήστη όσο και για το τον κοινωνικό του περίγυρο. Λέμε όχι στα ναρκωτικά. Αλλά εφόσον κάποιοι συνεχίζουν, μπορούν να κάνουν κάποια πράγματα για να προσέξουν την υγεία τους. Αυτός είναι και ο σκοπός μας. Διανέμουμε μάλιστα υλικό (προφυλακτικά, φυσικό ορό, σύρριγγες) και φυλλάδια με πληροφορίες».

Βέβαια, στο πίσω μέρος του μυαλού τους οι ομάδες εργασίας έχουν πάντα το θέμα ζήτημα της θεραπείας και της ένταξης σε κάποια κοινότητα. Δεν ξεκινούν όμως ποτέ από εκεί.

Για τους streetworkers νίκη είναι να πάρουν οι άρρωστοι αυτοί μέτρα για την προστασία της ίδιας της ζωής τους αλλά και να επισκεφτούν το κέντρο βοήθειας για να εξεταστούν από τους γιατρούς ή να συμμετάσχουν στα σεμινάρια που διοργανώνουν οι ειδικοί επιστήμονες (ψυχολόγοι, κοινωνιολόγοι).

Τα παράπανω και μόνο είναι μεγάλη αλλαγή για τους ανθρώπους αυτούς. Καθώς από την αδιαφορία και την εγκατάλειψη του ίδιου τους του εαυτού παίρνουν τη ζωή στα χέρια τους.

Αυτή και μόνον η αλλαγή, που σ' εμάς φαίνεται ανεπαίσθητη, γι' αυτούς μπορεί να είναι η αρχή για να αφήνουν πίσω τους τον εφιάλτη.

«Η φιλοσοφία μας είναι να τους κινητοποιήσουμε ως υπεύθυνους πολίτες», λέει ο Τάσος Πανόπουλος και προσθέτει: «Mέχρι τώρα όσοι τους πλησίαζαν, τους μιλούσαν μόνο για θεραπεία. Εμείς τους μιλάμε για πρόληψη και αυτό σημαίνει αλλαγή τρόπου ζωής».

Μέχρι σήμερα οι «streetworkers» έχουν προσεγγίσει περισσότερα από 1.500 άτομα.