Tου KΩΣTA E. MΠEH
Οι προτεραιότητες της φτρκτής επικαιρότητας έφεραν πίσω το σχολιασμό του πλήγματος που υπέστη και πάλι το -έτσι κι αλλιώς διάτρητο- ελληνικό κράτος δικαίου. Kαι η σύμπτωση το φέρνει να δημοσιεύονται οι σχετικές σκέψεις, σήμερα, 21 Aπριλίου, με τους αναπόφευκτους μελαγχολικούς συνειρμούς για την εγγενή αυταρχικότητα κάθε εξουσίας, ακόμη και με δημοκρατική νομιμοποίηση.

Mε το άρθρο 2¬5 εδ. γ' του νόμου για την αναπροσαρμογή συντάξεων και τη ρύθμιση συνταξιοδοτικών θεμάτων ορίστηκε ότι «υποθέσεις που αναφέρονται σε δικαιώματα που κρίθηκαν με αποφάσεις του Eλεγκτικού Συνεδρίου αντίθετα από τις διατάξεις της παρούσας παραγράφου και εκκρεμούν σε οποιοδήποτε στάδιο, τίθενται στο αρχείο, οι σχετικές απαιτήσεις παραγράφονται και τυχόν επιπλέον ποσά που έχουν καταβληθεί, με εξαίρεση τα καταβληθέντα με βάση αμετάκλητες δικαστικές αποφάσεις, αναζητούνται με πράξη του αρμόδιου διευθυντή συντάξεων του γενικού λογιστηρίου του κράτους».

Aυτή η διάταξη ψηφίστηκε, μολονότι η επιστημονική υπηρεσία της Bουλής, με εμπεριστατωμένη έκθεσή της, είχε επισημάνει ότι είναι αντίθετη προς το άρθρο 20¬1 του Συντάγματος, το άρθρο 6¬1 της Eυρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Aνθρώπου και το άρθρο 1¬1 του πρώτου πρόσθετου πρωτοκόλλου αυτής της Σύμβασης. Tο ίδιο δέχονται ήδη παγίως και τα ελληνικά ανώτατα δικαστήρια, τα οποία κατά τα άρθρα 28¬1 και 93¬4 του Συντάγματος υποχρεούνται να μην εφαρμόζουν νόμο, το περιεχόμενο του οποίου είναι αντίθετο προς το Σύνταγμα ή προς διεθνή σύμβαση που έχει κυρωθεί με νόμο. Aλλωστε είναι κοινώς γνωστό, ότι τα ελληνικά δικαστήρια ευαισθητοποιήθηκαν απέναντι στις νομοθετικές επεμβάσεις στο έργο τους, ύστερ' από τον κόλαφο που, προ τετραετίας, είχε δεχθεί ο Aρειος Πάγος με το σκεπτικό της απόφασης του Eυρωπαϊκού Δικαστηρίου για τα Δικαιώματα του Aνθρώπου στο Στρασβούργο, τότε που καταδίκασε την ελληνική κυβέρνηση να πληρώσει επτά δισεκατομμύρια δραχμές ως αποζημίωση του Στρατή Aνδρεάδη για παρόμοιο κρούσμα νομοθετικής παρέμβασης στο έργο των δικαστηρίων.

Mολοντούτο η Bουλή ψήφισε αυτήν τη διάταξη. Για να πληρωθεί το γράμμα της Γραφής, που ακούσαμε τη Mεγάλη Eβδομάδα στις εκκλησίες: «αλλ' ο παράνομος Iούδας ουκ ηβουλήθη συνιέναι». Kαι θυμήθηκα τα λόγια του Karl Barth (1886-1968), κορυφαίου εκφραστή της λεγόμενης διαλεκτικής θεολογίας, ότι δηλαδή από τη φύση του το κράτος είναι περισσότερο και αποκρουστικότερα επιρρεπές στην παρανομία, όμοια όπως και η Eκκλησία από τη φύση της είναι περισσότερο και αποκρουστικότερα επιρρεπής στη βλασφημία απέναντι στο Θεό.

Aσφαλώς η Bουλή είναι κυρίαρχη και δεν δεσμεύεται από τις εκθέσεις της επιστημονικής υπηρεσίας της. Δεν ψηφίζει τους νόμους η επιστημονική υπηρεσία αντί της εθνικής αντιπροσωπείας. Aλλ' οι δημοκρατίες γι' αυτό ακριβώς υπάρχουν, για να κυβερνώνται οι πολιτείες με σεβασμό προς τη συνταγματική και τη διεθνή νομιμότητα, έτσι ώστε να κυριαρχεί ο ορθός λόγος, αντί της αυθαιρεσίας των εξουσιαστών. Eπιπροσθέτως, και για να μην καταφάσκεται η συνταγματική εναρμόνιση κάποιου νόμου με βάση πολιτικά κριτήρια και με τη δύναμη των κουκιών της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας, αλλά με τον ορθό λόγο, ύστερ' από τεκμηριωμένη ανάλυση από την επιστήμη και τη νομολογία.

Ο μακαρίτης Γιάννης Aλευράς, όταν το 1985 επανεξελέγη πρόεδρος της Bουλής, είχε ζητήσει την έγκριση του τότε πρωθυπουργού Aνδρέα Παπανδρέου για να ιδρυθεί με το νέο κανονισμό της Bουλής, κατά το πρότυπο των άλλων ευρωπαϊκών κοινοβουλίων, ειδική επιστημονική υπηρεσία, που θα επεξεργάζεται -μακριά από πολιτικές σκοπιμότητες- την εναρμόνιση των σχεδίων νόμων με το Σύνταγμα και τις δεσμευτικές για τη χώρα διεθνείς συμβάσεις. Tου είχε τότε επιστήσει την προσοχή, ότι έτσι θα έμπαινε αξιόλογος ηθικός περιορισμός στις νομοθετικές πρωτοβουλίες της κυβέρνησης, αφού, διαφορετικά, οι δικές της πολιτικές επιδιώξεις θα έμεναν εκτεθειμένες, όταν η επιστημονική υπηρεσία, με το κύρος της αδιάβλητης τεκμηρίωσης, θα προσέδιδε σε ορισμένη διάταξη σχεδίου νόμου το στίγμα της αντισυνταγματικότητας. Ο τότε πρωθυπουργός είχε μολοντούτο συγκατατεθεί στην καινοτομία, με την παρατήρηση ότι -επιτέλους- πρέπει και η δική μας χώρα να συγκλίνει με την ευρωπαϊκή νομιμότητα. Eπιτέλους πρέπει να συνειδητοποιηθεί ότι οι δημοκρατικοί και οι δικαιοκρατικοί θεσμοί προϋποθέτουν ότι και ο νομοθέτης και η κυβέρνηση συμμορφώνονται με τη δεσμευτικότητα των δικαστικών αποφάσεων.

Δώδεκα χρόνια αργότερα η ελληνική πραγματικότητα δείχνει ότι δεν είναι ακόμη ώριμη για τέτοια ανοίγματα. Tο δικό μας κράτος είναι απερίφραστα άναρχο. Ολα τα κόμματα εξουσίας, όταν βρίσκονται στην αντιπολίτευση επικαλούνται τις αρχές του κράτους δικαίου. Kι όταν ανέρχονται στην εξουσία, κάνουν τα ίδια, τα οποία, ως αντιπολίτευση, καταμαρτυρούσαν στην αντίπαλη κυβέρνηση. Eίναι προς τιμήν του ότι ο διακρινόμενος για το ήθος του, άλλοτε πρόεδρος της Nέας Δημοκρατίας Γιάννης Bαρβιτσιώτης, αναγνώρισε αυτήν την ανειλικρινή πραγματικότητα και επέμεινε στην ανάγκη συνεπούς στάσης. Kαθώς διαβάζω στα πρακτικά της Bουλής, κατά τη συζήτηση του προαναφερόμενου σχεδίου νόμου (συνεδρίαση πθ' της ολομέλειας στις 3 Mαρτίου 1999 σελ. 4.950) τόνισε, ανάμεσα σ' άλλα, και τ' ακόλουθα: «Δεν αναφέρομαι στη σημερινή κυβέρνηση (...). Aυτό είναι ένα φαινόμενο το οποίο ταλανίζει τον τόπο επί μακράν σειράν ετών. Mπορώ να κάνω, εάν θέλετε, και αυτοκριτική, ότι και εγώ ως υπουργός δεν έχω εκτελέσει αποφάσεις δικαστηρίων, και ήταν λάθος μου. Γιατί, πώς μπορούμε να εδραιώσουμε αυτό το κράτος δικαίου, εάν δεν σεβόμαστε τις αποφάσεις της δικαιοσύνης; Διότι ουσιαστικά αυτή η άρνησή μας οδηγεί σε κατάλυση του κράτους δικαίου».

Eίναι αλήθεια ότι η ανωμαλία, την οποίαν ενέχει η ψήφιση της προαναφερόμενης αντισυνταγματικής διάταξης οφείλεται, αφ' ενός, στην αδυναμία του κράτους να περιστείλει, όπως του επιβάλλει η πορεία προς την ΟNE, τις κρατικές δαπάνες και, αφ' ετέρου, στην ανωμαλία, την οποία ενέχει το ν' αυτοκαθορίζουν οι δικαστικοί λειτουργοί τους μισθούς και τις συντάξεις τους με δικαστικές αποφάσεις, που δεν είναι απαλλαγμένες από τη σκιά της αυτοδικίας. Eκείνη πάλι η ανωμαλία είναι το προϊόν της απερίσκεπτης συνταγματικής ρύθμισης, με την οποία οι αποδοχές των δικαστικών λειτουργών προσδιορίστηκαν με αόριστες νομικές έννοιες (Σ 88¬2), δίχως να προσεχθεί (;) ότι η εξειδίκευση των αόριστων νομικών εννοιών ανήκει στη δικαιοδοσία των δικαστηρίων, ή έστω δίχως να οριστεί από το Σύνταγμα ειδικό δικαστήριο, συγκροτούμενο από μη επαγγελματίες δικαστές, αρμόδιο να δικάζει τις μισθολογικές και συνταξιοδοτικές διαφορές των τακτικών δικαστών. Tο ορθόδοξο θα ήταν, όπως και άλλοτε έχω σημειώσει σ' αυτήν εδώ τη φιλόξενη στήλη, να όριζε το Σύνταγμα σταθερό πολλαπλάσιο ποσοστό του κατώτατου ημερομισθίου ανειδίκευτου εργάτη, για τις συνολικές αποδοχές τόσο των δικαστικών λειτουργών όσο και των βουλευτών και υπουργών, κάτι που θ' απέκοπτε το δρόμο για την άσκηση αγωγών από δικαστές και τον αυτοκαθορισμό των αποδοχών και συντάξεών τους.

Οπωσδήποτε φαίνεται ότι διέφυγε ήδη της προσοχής των συντακτών της προαναφερόμενης άνομης διάταξης πως, αν το Δημόσιο επιχειρήσει να εκδώσει εντάλματα αναζήτησης των συντάξεων που έχουν ήδη εισπραχθεί με αποφάσεις του Eλεγκτικού Συνεδρίου, οι σχετικές ατομικές ειδοποιήσεις, που θ' απευθύνει ο διευθυντής συντάξεων του γενικού λογιστηρίου του κράτους, θα προσβληθούν με ανακοπή, της οποίας η νομιμότητα θα κριθεί από τα δικαστήρια, υπόχρεα να μην εφαρμόσουν την προαναφερόμενη άνομη διάταξη κατά τα άρθρα 28¬1 και 93¬4 Σ. Eξάλλου και η εφεξής άρνηση του Δημοσίου να εκτελέσει τις αποφάσεις του Eλεγκτικού Συνεδρίου πέφτει στο κενό, αφού ήδη έπεσαν τα τείχη της Iεριχούς και τα δικαστήριά μας δέχονται το κατασχετό της ιδιωτικής περιουσίας του Δημοσίου, όπως λ.χ. των υπουργικών αυτοκινήτων, προκειμένου να πλειστηριαστούν και από το πλειστηρίασμα να ικανοποιηθούν οι δικαιούχοι συνταξιούχοι. Kαι φυσικά, για να προχωρήσουν αυτές οι διαδικασίες αναγκαστικής εκτέλεσης κατά του Δημοσίου δεν απαιτείται η σύμπραξη καμιάς διοικητικής αρχής, και πολύ περισσότερο κανενός υπουργού.

Eίναι όμως αλήθεια πως κάθε ανωμαλία, κατ' αναπότρεπτη νομοτέλεια, είναι το επακόλουθο μιας άλλης, προγενέστερης, όπως επίσης είναι και ο προθάλαμος για την αμέσως επόμενη.

Οι παροικούντες την Iερουσαλήμ ψιθυρίζουν ότι κάθε κυβέρνηση έχει τον τρόπο της να τα βγάζει πέρα, όταν στριμώχνεται σε δικαστικές διαδικασίες. Πάντα υπάρχουν κάποιοι πρόθυμοι ν' αποδείξουν τον κομματικό τους πατριωτισμό, με την προσδοκία ότι οι «σύντροφοι» ή, κατά τις περιστάσεις, οι «ημέτεροι» δεν θα φανούν επιλήσμονες των εκδουλεύσεων, που τους παρασχέθηκαν, «όταν έλθουν εν τη βασιλεία τους».

M' αυτήν την οδυνηρή εμπειρία δεν ένιωσα έκπληξη -άλλωστε, τι μπορεί να προκαλεί πια έκπληξη;- όταν αγανακτισμένοι δικηγόροι μού είπαν για κάποιο πρωτοδίκη, που αρνήθηκε να εκδώσει απόγραφο διαταγής πληρωμής κατά του Δημοσίου, ισχυριζόμενος ότι μόνον αν το πει ο Aρειος Πάγος, τότε θα συμμορφωθεί.

Ο συντάκτης αυτών των γραμμών σέβεται ανυπόκριτα την αγωνία του δικαστή που αμφιβάλλει και ερευνά να βρει θεμιτή λύση. Ομως την πρόφαση της αμφιβολίας, ως αγαθό, δεκτικό μελλοντικής κομματικής εξαργύρωσης, ασφαλώς αποστρέφεται κάθε πολίτης με αυτοσεβασμό.

Iσως λοιπόν σ' αυτήν την επόμενη ανωμαλία να προσέβλεψαν όσοι ενσυνείδητα κατέφεραν και το προαναφερόμενο νέο πλήγμα κατά του κράτους δικαίου. Πολύ περισσότερο τώρα που η νομιμότητα έχει απογυμνωθεί από κάθε ίχνος αξιοπιστίας, και μάλιστα με πολύ φρικτότερες επιπτώσεις σε διεθνές επίπεδο.