Η φωνή από την άλλη άκρη της τηλεφωνικής γραμμής έτρεμε. Ακουγόταν από μακριά. Ακούστηκαν μόνο τέσσερις λέξεις. «Η αποστολή μας χτυπήθηκε». Μετά τίποτα. Η γραμμή κόπηκε. Ωρα 2.50 χθες το μεσημέρι.

Στη μια άκρη της γραμμής βρισκόταν ο επικεφαλής της αποστολής των Γιατρών του Κόσμου στην Πρίστινα, γιατρός Λάκης Νικολάου (ψευδώνυμο που χρησιμοποιεί σ' αυτές τις αποστολές, για λόγους ασφαλείας) από το Μπλάτσε. Στην άλλη τα μέλη της οργάνωσης στην Αθήνα. Πανικός. Κανείς δεν ήξερε τι είχε συμβεί. Η επικοινωνία με τα μέλη της αποστολής αδύνατη.

Ο γιατρός Παναγιώτης Παπαναστασίου από τα γραφεία της Αθήνας επικοινωνεί με το πανεπιστημιακό νοσοκομείο της Πρίστινα, προσπαθώντας να μάθει τι ακριβώς έχει συμβεί. Οι υπεύθυνοι του νοσοκομείου του απαντούν ότι δεν ξέρουν τίποτα, αφού ο γιατρός και οι τρεις οδηγοί του κονβόι με τα τρία φορτηγά που μετέφεραν 40 τόννους ιατρικής και επισιτιστικής βοήθειας δεν έχει φτάσει ακόμα. Ενημερώνονται αμέσως το υπουργείο Εξωτερικών και το υπουργείο Εθνικής Αμυνας.

Οι Γιατροί από την Αθήνα επικοινωνούν για δεύτερη φορά με το νοσοκομείο της Πρίστινα και ζητούν να πάει ένα νοσοκομειακό να συναντήσει την αποστολή στη διαδρομή.

«Ολοι είναι καλά»

Ωρα 3.45. Τρίτη επικοινωνία με Πρίστινα. «Η αποστολή έχει φτάσει εδώ στο νοσοκομείο. Είναι όλοι καλά στην υγεία τους, αλλά έχουν υποστεί σοκ. Δεν υπάρχουν ούτε υλικές ζημιές». Η καρδιά των μελών της οργάνωσης ξαναβρίσκεται στη θέση της. Από το νοσοκομείο τούς ενημερώνουν ότι θα υπάρξει νέα επικοινωνία μαζί τους, για να μιλήσουν και με τα μέλη της αποστολής στις 5 το απόγευμα. Μέχρι τις 7 χθες δεν είχε όμως καταστεί δυνατή.

«Eκ προμελέτης»

Ο γιατρός Παναγιώτης Παπαναστασίου τόνισε ότι δεν ξέρουν ακόμα από ποιον και από τι χτυπήθηκε το κονβόι. Ο Λάκης Νικολάου όμως, σε δηλώσεις του στο δελτίο ειδήσεων του «Μέγκα» είπε χαρακτηριστικά: «Πρόκειται για εγκληματική και εκ προμελέτης ενέργεια. Ηξεραν ποιοι είμαστε και πού βρισκόμαστε. Ηταν όλοι ενημερωμένοι».

Οι Γιατροί του Κόσμου εξέφρασαν τον αποτροπιασμό τους και καταδίκασαν την επίθεση που υπέστη η εφοδιοπομπή, που μόνο στόχο είχε την παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας.

Tης KYPAΣ AΔAM

To χθεσινό επεισόδιο, με τον άστοχο βομβαρδισμό της ελληνικής ανθρωπιστικής αποστολής στο Κοσσυφοπέδιο, είναι ένα μικρό αλλά ακριβές παράδειγμα των υπαρκτών και άμεσων κινδύνων που αντιμετωπίζουν και θα αντιμετωπίζουν οι ανθρωπιστικές αποστολές στην εμπόλεμη περιοχή.

Τους λόγους και τους κινδύνους, που καθιστούν τις ανθρωπιστικές αποστολές εξαιρετικά ριψοκίνδυνη υπόθεση, εξηγεί στην «Ε» ο Αλέξανδρος Ρόντος, ειδικός σύμβουλος και απεσταλμένος του υπουργού Εξωτερικών στην πρώην Γιουγκοσλαβία και συντονιστής των αποστολών ανθρωπιστικής βοήθειας.

Ο κ. Ρόντος, γεννημένος στην Τανζανία, με σπουδές στην Αγγλία, δημοσιογράφος και συνεργάτης της Παγκόσμιας Τράπεζας, έχει μακρά εμπειρία ανθρωπιστικών αποστολών σε περιοχές όπως ο Λίβανος και η Σομαλία. Δηλώνει όμως ευθύς εξ αρχής ότι οι αποστολές ανθρωπιστικής βοήθειας στο Κοσσυφοπέδιο, αλλά και τη Σερβία, είναι διαφορετικού τύπου, εξαιρετικά επικίνδυνες και ότι η Ελλάδα και οι εξειδικευμένοι εθελοντές που θα συμμετάσχουν θα πρέπει να έχουν συνειδητοποιήσει τόσο το καθήκον τους όσο και τον πιθανό κίνδυνο.

Ο κ. Ρόντος αναφέρει:

«Η μεγάλη διαφορά ανάμεσα στις προηγούμενες ανθρωπιστικές αποστολές και στην παρούσα έχει δύο σκέλη:

α) τους συνεχιζόμενους βομβαρδισμούς,

β) τις στρατιωτικές επιχειρήσεις στο έδαφος, που δεν έχουν συγκεκριμένη διαχωριστική γραμμή, με αποτέλεσμα οι ανθρωπιστικές αποστολές να αναγκάζονται να μπαίνουν διαδοχικά υπό τον έλεγχο της μιας ή της άλλης ομάδας, που κατέχουν το συγκεκριμένο σημείο της διαδρομής (σερβικές δυνάμεις, δυνάμεις των ανταρτών του Κοσσυφοπεδίου NATΟϊκοί στόχοι). Πρόκειται για μια ανακατωμένη σαλάτα δυνάμεων, ένοπλων ομάδων και επιχειρήσεων, που έχει να αντιμετωπίσει η ανθρωπιστική αποστολή».

Δίνοντας μια ακριβή περιγραφή των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν επιτόπου οι αποστολές, ο κ. Ρόντος λέει:

«Η φάλαγγα των φορτηγών με την ανθρωπιστική βοήθεια που μπαίνει στο έδαφος του Κοσσυφοπεδίου θα πρέπει εκ των προτέρων να έχει ειδοποιήσει επακριβώς και λεπτομερώς το ΝΑΤΟ πότε, πού και πόσο χρόνο θα κινηθεί. Η φάλαγγα πρέπει να ξεκινήσει στην ώρα της και να φτάσει στην ώρα της. Αν δεν το κάνει αυτό ή αν παρουσιαστούν εμπόδια ή σύγχυση γύρω από το πρόγραμμα, η αποστολή κινδυνεύει να γίνει στόχος κάποιου αεροπλάνου του ΝΑΤΟ (σ.σ. είναι ακριβώς η περίπτωση του χθεσινού επεισοδίου, η φάλαγγα των αυτοκινήτων έπρεπε να ξεκινήσει στις 6 π.μ. και κατόρθωσε να ξεκινήσει το μεσημέρι, άρα η «έξυπνη βόμβα» δεν είχε περιθώριο να ξεχωρίσει την «καλή πομπή» από την «κακή πομπή» αυτοκίνητων).

Συνεννόηση με τους εμπολέμους

Αλλά αυτό δεν είναι το μοναδικό πρόβλημα. «Και στο έδαφος», εξακολουθεί ο κ. Ρόντος, «η ανθρωπιστική αποστολή θα πρέπει προηγουμένως να έχει συνεννοηθεί πλήρως με τις εμπόλεμες πλευρές (σερβικές δυνάμεις και αντάρτες του UCK), ώστε να αποφύγει τον κίνδυνο να πληγεί και από τους δύο. Αυτό σημαίνει ότι για να ξεκινήσει οποιαδήποτε ανθρωπιστική αποστολή και να μπει στο έδαφος του Κοσσυφοπεδίου θα πρέπει προηγουμένως να έχει υπάρξει πλήρης συντονισμός στην ενημέρωση και τις ενέργειες τριών πλευρών: των Σέρβων, του UCK και του NATΟ. Οι δύο εμπόλεμες πλευρές στο έδαφος μπορούν να συντονιστούν υποτυπωδώς, για να διευκολύνουν το πέρασμα της ανθρωπιστικής βοήθειας. Το πραγματικό πρόβλημα είναι από πάνω, από τον αέρα, που καθίσταται κάθε μέρα και πιο δύσκολο. Θεωρητικώς, τουλάχιστον», εξακολουθεί ο κ. Ρόντος, «στις περιπτώσεις που πρόσφυγες επιστρέφουν στις εστίες τους, δεν υπάρχει ανάγκη να γίνονται στρατιωτικές επιχειρήσεις και φυσικά δεν είναι ανάγκη να γίνονται βομβαρδισμοί...», για να συμπληρώσει αμέσως ότι «δεν δημιούργησε το ΝΑΤΟ τους πρόσφυγες. Η αύξηση των προσφύγων είναι μια παράπλευρη ενέργεια των βομβαρδισμών...».

Αλλά ακόμη και αν υπερπηδηθούν τα σοβαρά και επικίνδυνα προβλήματα του συντονισμού στο έδαφος και στον αέρα των αντιμαχόμενων πλευρών, η ανθρωπιστική βοήθεια έχει τεράστια προβλήματα μπροστά της.

Tρεις άξονες

«Οι τρεις άξονες της ανθρωπιστικής βοήθειας είναι η πρόσβαση στους πάσχοντες, η σωστή καταγραφή των αναγκών τους και η εποπτεία της διανομής της βοήθειας αυτής σε συνεργασία με τους τοπικούς παράγοντες. Στην περίπτωση του Κοσσυφοπεδίου, τα πράγματα περιπλέκονται και εδώ: Αν η ανθρωπιστική βοήθεια φτάσει μόνον σε Σέρβους, θα υπάρξουν σφοδρές επικρίσεις. Αν η βοήθεια φτάσει μόνο σε αλβανόφωνους, θα διαμαρτυρηθούν οι Σέρβοι. Οι αλβανόφωνοι, ακόμη, δεν θα ήθελαν να πάρουν βοήθεια από χέρια των Σέρβων και τούμπαλιν.

Αρα, σε πρώτη φάση η ανθρωπιστική βοήθεια θα πρέπει να διανέμεται από εμάς τους ίδιους, σε συνεννόηση με τους εκάστοτε τοπικούς παράγοντες (Σέρβους, UCK κ.λπ.), κάτι το εξαιρετικά χρονοβόρο.

Από την άλλη πλευρά, η ποιότητα της παρεχόμενης ανθρωπιστικής βοήθειας είναι ένα λεπτό όσο και πολύ βασικό θέμα».

«Στην πλειονότητα των περιπτώσεων», αναφέρει ο κ. Ρόντος, «η ανθρωπιστική βοήθεια απευθύνεται είτε σε οικογένειες είτε σε μεμονωμένα άτομα. Το στοιχείο αυτό απαγορεύει εκ των πραγμάτων τη συσκευασία και αποστολή ογκωδέστατων κιβωτίων. Αντιθέτως, πρέπει να γίνει αντιληπτό ότι η αποτελεσματική βοήθεια προς τους πρόσφυγες είναι μικρά πακέτα με ατομικά είδη πρώτης ανάγκης (π.χ. τρόφιμα, απορρυπαντικά, είδη προσωπικής υγιεινής, που δεν προσβάλλουν την προσωπικότητα του ατόμου, αλλά την προασπίζουν.

Αυτό είναι ένα είδος βοήθειας, που δεν γνωρίζει καλώς η ελληνική πλευρά», παρατηρεί ο κ. Ρόντος και επιμένει: «Η κυβέρνηση και οι πολίτες θα πρέπει να αποφασίσουν αν θα πάρουν το ρίσκο και θα φέρουν σε πέρας μια τέτοια αποστολή, που εκτός των άλλων αυξάνει τη διπλωματική επιρροή της χώρας στην περιοχή, αλλά παράλληλα προετοιμάζει τη χώρα και για άλλες διεθνείς αποστολές, με την εμπειρία που θα έχει αποκτήσει».

Tριμερής συνεργασία

Ιδιαίτερο σημείο ενδιαφέροντος για τον κ. Ρόντο αποτελεί ακόμη η τριμερής συνεργασία στον τομέα της ανθρωπιστικής βοήθειας της Ελλάδας, της Ελβετίας και της Ρωσίας. Η Ελλάδα ξέρει την περιοχή, η Ελβετία έχει την εμπειρία και η Ρωσία έχει τα μέσα για την ολοκλήρωση τέτοιων ανθρωπιστικών αποστολών.

Ο κ. Ρόντος βρίσκεται ήδη στο Bελιγράδι, προκειμένου να χαρτογραφήσει και κωδικοποιήσει τις ανάγκες, μεγάλες και μακροχρόνιες, των Σέρβων από τις επιπτώσεις του πολέμου.