Του Γιώργου Καρελιά

Δυστυχώς, η εποχή που αισθανόμασταν ήσυχοι και ασφαλείς, η εποχή του γραφικού διαρρήκτη ή του κλεφτοκοτά πέρασε ανεπιστρεπτί και για την Ελλάδα. Κράτησε πολύ αυτή η εποχή. Και δεν μιλάμε για τις δεκαετίες του '50, του '60 ή του '70, με τις ανθρώπινες γειτονιές στις πόλεις και τα ανοιχτά σπίτια στα χωριά μας. Αλλά ακόμη και για δέκα χρόνια πριν. Θυμάμαι χαρακτηριστικά ότι σε μία από τις μεγαλύτερες πόλεις της ελληνικής επαρχίας, στις γειτονιές της, πολλοί κοιμούνταν τα βράδια με ορθάνοιχτες τις πόρτες. Ισόγεια τα σπίτια, κανένας φόβος. Πριν από λίγα χρόνια οι πόρτες άρχισαν να κλείνουν. «Δεν φοβάμαι, αλλά να μην πάμε και από Αλβανό», μου έλεγε χαρακτηριστικά ένας απ' αυτούς που κλειδαμπάρωναν!

Εγκληματικές πράξεις πολλές δεν είχαν συμβεί, αλλά το κλίμα άρχιζε σιγά σιγά ν' αλλάζει. Φυσικά, καθοριστική ήταν η συμβολή της τηλεοπτικής οθόνης, με τη συνεχή προβολή μικρών ή μεγαλύτερων τέτοιων πράξεων που χρεώνονταν στους Αλβανούς. Προσωπική η αμαρτία: Απεχθάνομαι τις κλειδαριές, τους συναγερμούς και τα συστήματα ασφαλείας γενικώς. Ετσι, κόντεψε να γίνει... Πεκίνο το σπίτι όταν άρχισε η συζήτηση για την τοποθέτησή τους. Από τη μια η τηλεόραση, από την άλλη κάποιες διαρρήξεις στη γειτονιά, υποχώρησα. Στην αρχή νευρίαζα με τα λαμπάκια, τους κωδικούς και τα λοιπά. Εσχάτως έχω συλλάβει τον εαυτό μου να αισθάνεται περισσότερο ήσυχος -ας όψονται και οι μικροί πρωταγωνιστές του σπιτιού- με την ενεργοποίησή τους αργά τη νύχτα. Αμαρτία εξομολογημένη...

Κοινότοπες διαπιστώσεις, ναι, αλλά ίσως δείχνουν μία από τις πτυχές του προβλήματος που βρίσκεται μπροστά μας τα δύο τελευταία χρόνια και, κατά τα φαινόμενα, θα βρίσκεται συνεχώς. Πρόβλημα που έχει πολλές όψεις, δεν «σηκώνει» απλουστεύσεις και εύκολες θεωρίες και αμφιβάλλω αν μπορεί να αντιμετωπιστεί ριζικά.

Tο πρόβλημα λέγεται «εγκληματικότητα και μετανάστευση». Και όσο λάθος είναι να λες ότι για όλα τα εγκλήματα φταίνε οι Αλβανοί, άλλο τόσο είναι να λες ότι δεν υπάρχει καμιά σύνδεση μεταξύ εγκληματικότητας και μετανάστευσης. Οποιος στρουθοκαμηλίζει, παίζει το παιχνίδι των ξενόφοβων και των ρατσιστών. Το κλίμα φοβίας και οι κραυγές «διώχτε τους Aλβανούς» ενισχύονται από την αίσθηση ότι «απουσιάζει το κράτος». Αυτή, λοιπόν, η πτυχή του προβλήματος δεν πρέπει να αγνοηθεί. Ομως, εδώ αρχίζουν τα δύσκολα. Για όλους.

Πώς θα εμπεδωθεί αίσθημα ασφάλειας; Φυσικά, δεν εμπεδώνεται με μια «επιτυχία» σαν αυτήν που είχε η Αστυνομία στην τελευταία απαγωγή του λεωφορείου. Ούτε με τις επιχειρήσεις-«σκούπα» που ξεκίνησαν ύστερα απ' αυτή την υπόθεση. Πρώτον, διότι οι «σκουπιζόμενοι» δεν έχουν μεγάλη δυσκολία να επανέλθουν. Και δεύτερον, διότι δεν είναι καθόλου βέβαιον ότι έτσι εντοπίζονται τα εγκληματικά στοιχεία. Πρέπει, όμως, να αναγνωρίσουμε ότι δεν υπάρχουν πολλοί τρόποι για να κάνεις ελέγχους.Το κακό είναι ότι με τις «σκούπες» την πληρώνουν και πολλοί οικονομικοί πρόσφυγες που εργάζονται εδώ για να ζήσουν περισσότερο αξιοπρεπώς απ' ό,τι στη χώρα τους και δεν κατάφεραν ακόμη να γίνουν νόμιμοι.

Ας το δούμε διαφορετικά. Με τους πλέον συντηρητικούς υπολογισμούς, βρίσκονται στη χώρα μας περίπου 650.000 μετανάστες, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία. Απ' αυτούς μόνο οι μισοί έχουν χαρτιά, δηλαδή είναι νόμιμοι. Είναι λύση η απέλαση όλων των άλλων; Οχι βέβαια, αφού δεν πρόκειται για εγκληματίες. Πόσοι είναι οι τελευταίοι; Χίλιοι, δύο χιλιάδες, πέντε χιλιάδες; Αυτοί πρέπει να ελεγχθούν. Ελα, όμως που αυτό δεν είναι καθόλου εύκολο, και γι' αυτό μαζί με τα ξερά καίγονται και τα χλωρά. Yστερα απ' αυτά, είναι κάτι περισσότερο από προφανές, πόσο δύσκολη είναι η άμεση αντιμετώπιση αυτής της πτυχής του προβλήματος.

Tο πρόβλημα των οικονομικών μεταναστών άρχισε να δημιουργείται στις αρχές της δεκαετίας του '90, κυρίως μετά την κατάρρευση των καθεστώτων του «υπαρκτού σοσιαλισμού» και, κυρίως, την «αλβανική έκρηξη». Επιμηθεύς, ως συνήθως, το ελληνικό κράτος, απέφυγε να το μελετήσει εγκαίρως και να συγκροτήσει μια μεταναστευτική πολιτική. Επιχειρεί να το κάνει τώρα. Κάλλιο αργά παρά ποτέ.

Eν τω μεταξύ, έχουν παγιωθεί ορισμένες καταστάσεις στην ελληνική κοινωνία και είναι δύσκολο ν' αλλάξουν. Οι οικονομικοί μετανάστες εκτελούν εργασίες που στην πλειονότητά τους αρνούνται να εκτελέσουν Ελληνες. Αρα είναι απαραίτητοι. Ομως, το καθεστώς που επικρατεί μέχρι σήμερα είναι άναρχο. Οι Ελληνες εργοδότες καταβάλλουν ημερομίσθιο πολύ μικρότερο από το νόμιμο. Και, επιπλέον, δεν τους ασφαλίζουν. Μια πολιτική μετανάστευσης πρέπει να λύσει αυτό το πρόβλημα, αλλά τότε ίσως ανακύψει άλλο, μεγαλύτερο. Χιλιάδες άνθρωποι ίσως θα μείνουν χωρίς δουλειά, αφού ο εργοδότης που τους εκμεταλλεύεται μέχρι τώρα θα υποχρεωθεί να πληρώσει περισσότερα. Ιδού άλλη μια πτυχή του προβλήματος, που αυτή τη στιγμή δεν εξετάζεται.

Φυσικά, αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να εξακολουθήσει η σημερινή ασυδοσία. Το καθεστώς εκμετάλλευσης πρέπει να λήξει και οι οικονομικοί πρόσφυγες να ενταχθούν ισότιμα μέσα στο παραγωγικό δυναμικό της χώρας. Kαι τότε θα φανούν οι πραγματικές ανάγκες σε ξένα χέρια. Επιπλέον, θα σταματήσει και η υποκρισία ορισμένων «Ελληναράδων», που το πρωί θέλουν τους Αλβανούς να δουλεύουν στα χωράφια τους και το βράδυ στη φυλακή. Τότε θα σταματήσει η υποκρισία ορισμένων άλλων που φωνάζουν «διώχτε τους Αλβανούς» και επικροτούν τις «σκούπες», αλλά όταν, κατά τύχη, πιαστεί ο «δικός» τους Αλβανός, βάζουν μέσον για να μην απελαθεί.

Είπαμε και παραπάνω ότι το πρόβλημα είναι πολύπλοκο και δύσκολο. Και θα γίνει ακόμη δυσκολότερο αν μπει στα γρανάζια της μικροπολιτικής αντιδικίας, όπως φάνηκε ότι έγινε με τις πρόσφατες συναντήσεις του πρωθυπουργού με τους πολιτικούς αρχηγούς. Είναι γεγονός ότι τα μικρά κόμματα αντιμετωπίζουν το πρόβλημα περισσότερο υπεύθυνα και με λιγότερες κραυγές. Εκείνο που προκαλεί εντύπωση είναι η ανευθυνότητα της Ν.Δ., η οποία αύριο μπορεί να κληθεί να το διαχειριστεί. Μια αιματηρή απαγωγή λεωφορείου να της τύχει και θα καταρρεύσουν σαν χάρτινος πύργος όσα λέει σήμερα. Η κυβέρνηση, μετά τις πρώτες ατυχείς δηλώσεις του πρωθυπουργού, που έγιναν προφανώς υπό το κράτος του ενθουσιασμού, μετά την κατάληξη της απαγωγής του λεωφορείου, δείχνει να ισορροπεί. Η τελευταία δήλωση του κ. Σημίτη (ότι η εγκληματικότητα δεν οφείλεται μόνο στη λαθρομετανάστευση, αλλά θα ήταν λάθος να αγνοηθεί ότι η λαθρομετανάστευση είναι παράγοντας που επηρεάζει την ασφάλεια των πολιτών) είναι στη σωστή κατεύθυνση.

Φυσικά, ούτε οι καλές προθέσεις ούτε οι εξαγγελίες ούτε οι αναλύσεις αρκούν για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Η συνεχώς επιδεινούμενη οικονομική κατάσταση σε γειτονικές μας χώρες είναι βέβαιο ότι θα αυξήσει τους οικονομικούς πρόσφυγες, όσο αυστηρός και να γίνει ο έλεγχος των συνόρων. Γι' αυτό μια μακροπρόθεσμη πολιτική, πέραν της αστυνομικής πλευράς του προβλήματος, πρέπει να εξετάσει πώς θα αξιοποιήσει (για οικονομικούς, ακόμη και εθνικούς λόγους) την ένταξη των εκατοντάδων χιλιάδων αυτών προσφύγων στην ελληνική κοινωνία.

Δεν είμαστε πλέον ούτε έθνος «ανάδελφον» ούτε «καθαρόν». Χιλιάδες άνθρωποι άλλων εθνικοτήτων, θρησκειών και πολιτισμικής ταυτότητας βρίσκονται εδώ σε αναζήτηση καλύτερης τύχης. Θεωρούν την Ελλάδα σχεδόν Παράδεισο και, ίσως, δεύτερη (ορισμένοι δε ίσως και πρώτη) πατρίδα τους. Δεν θα προσπαθήσουμε να αξιοποιήσουμε τα θετικά της παρουσίας τους; Θα μείνουμε μόνο στην εγκληματική πτυχή του προβλήματος; Τότε θα χάσουμε συνολικά το παιχνίδι.