Yψηλά επίπεδα μόλυνσης από τοξικά μεταλλευτικά απορρίμματα, που περιέχουν μόλυβδο και αρσενικό, εξαιρετικά επικίνδυνα για τη ζωή των κατοίκων μετρήθηκαν από το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και το ΙΓΜΕ στην περιοχή του Λαυρίου.

Πρώτα στη λίστα της επικινδυνότητας βρίσκονται τα μικρά παιδιά, που κινδυνεύουν από μολυβδίαση, νευρικές διαταραχές, νοητική στέρηση έως και καρκίνο.

Οι επιστήμονες μετά τις έρευνες, που ολοκληρώθηκαν πρόσφατα, γίνονται σαφείς στις υποδείξεις τους και ζητούν από τους κατοίκους να λάβουν άμεσα μέτρα προφύλαξης περιορίζοντας ακόμη και τις καθημερινές τους συνήθειες και δραστηριότητες.

Συνιστούν επίσης στην πολιτεία να αναλάβει την συνολική ευθύνη για να προωθήσει το θέμα στην Ε.Ε. και να γίνουν έργα αποκατάσταση του περιβάλλοντος.

Οι κάτοικοι, ωστόσο, θεωρούν ότι όλα αυτά είναι επιστημονικές φιλολογίες και αντιτάσσουν το επιχείρημα ότι επί χρόνια ζουν εκεί και δεν έπαθαν τίποτα. Τα επιστημονικά στοιχεία όμως δεν επιδέχονται καμία αμφισβήτηση. Η συσσώρευση τόνων μεταλλευτικών απορριμμάτων έχουν ρυπάνει ανεπανόρθωτα την περιοχή και τα όρια της μόλυνσης είναι πολύ υψηλότερα απ' αυτά που έχει θεσπίσει η Ε.Ε. και η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας.

Το έντονο περιβαλλοντικό πρόβλημα που αντιμετωπίζει η περιοχή του Λαυρίου μελετήθηκε από το ΕΜΠ και το ΙΓΜE, μέσω του ευρωπαϊκού προγράμματος LIFE, με ανάδοχο του έργου το Δήμο Λαυρεωτικής και συντονιστή την εταιρεία Prisma. Σήμερα ύστερα από τέσσερα χρόνια, καταγράφηκε η ρύπανση του εδάφους με συγκεκριμένη γεωγραφική κατανομή, προσδιορίσθηκαν οι βασικές πηγές ρύπανσης και έγιναν πιλοτικά έργα για την εφαρμογή τεχνικών αποκατάστασης του εδάφους.

Τοξικά χημικά στοιχεία, όπως ο μόλυβδος, το αρσενικό, το κάδμιο, το αντιμόνιο και ο υδράργυρος αποδείχθηκε ότι βρίσκονται σε υψηλές συγκεντρώσεις στο έδαφος της περιοχής. Τα στοιχεία της έρευνας έδειξαν ότι το 95% της περιοχής έχει μεγαλύτερες από 2.265 χιλιοστογραμμάρια ανά κιλό εδάφους μόλυβδο, όταν το αποδεκτό όριο είναι 500 χιλιοστογραμμάρια.

Σε επικίνδυνα υψηλά ποσοστά για την υγεία βρίσκονται και οι συγκεντρώσεις του αρσενικού στο έδαφος. Το ανώτερο όριο είναι τα 10 χιλιοστογραμμάρια ανά κιλό εδάφους,

στο Λαύριο όμως το 95% της περιοχής έχει αρσενικό 200 χιλιοστογραμμάρια!

Ως γνωστόν ο μόλυβδος και το αρσενικό ανήκουν στην κατηγορία των περισσότερο τοξικών στοιχείων, ακόμα και σε μικρές συγκεντρώσεις. Το 35-50% του εισπνεόμενου μολύβδου απορροφάται από το αίμα.

Η έκθεση του ανθρώπου στο μόλυβδο έχει ως αποτέλεσμα τη διατάραξη του αιμοποιητικού συστήματος, τη διατάραξη του νευρικού συστήματος και τη μείωση των νοητικών λειτουργιών. Η έκθεση του ανθρώπινου οργανισμού σε υψηλές συγκεντρώσεις αρσενικού μπορεί να δημιουργήσει καρκίνο στους πνεύμονες, στο δέρμα και στο συκώτι.

Επιδημιολογικές έρευνες έδειξαν ότι τα παιδιά προσχολικής και σχολικής υλικίας του Λαυρίου έχουν σημαντικό πρόβλημα μολυβδίασης. Ο οργανισμός τους περιέχει, επίσης, υψηλές συγκεντρώσεις αρσενικού.

Η τελευταία επιδημιολογική έρευνα έγινε το 1988 και κατέδειξε ότι το 90% των παιδιών έχουν περισσότερο από 100 εκατομμυριοστά του γραμμαρίου μολύβδου ανά λίτρο αίματος, ξεπερνούσε δηλαδή το ανώτατο αποδεκτό όριο.

Τα αποτελέσματα των επιδημιολογικών ερευνών έδειξαν επίσης ότι υπάρχει ισχυρή συσχέτιση μεταξύ του επιπέδου μολύβδου στο αίμα των παιδιών και των νοητικών λειτουργιών τους. Επίσης παρατηρήθηκαν περιπτώσεις όπου ο μόλυβδος είχε μεγάλη σχέση με την ανάπτυξη της περιφέρειας του κρανίου και του στήθους των παιδιών.

Οι κύριες πηγές μόλυνσης είναι η σαβούρα, οι σιδηροπυρίτες και οι σκουριές που καταλαμβάνουν μια έκταση περισσότερη από 7.235 στρέμματα. Οι σαβούρες καταλαμβάνουν τη μεγαλύτερη έκταση και είναι τα απορρίμματα του πλυσίματος και της επίπλεύσης του μεταλλεύματος. Εκτείνονται από το εργοστάσιο της Αλάκο, στα νότια, καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος της περιοχής της Πράσινης Αλεπούς, το χώρο με τις αθλητικές εγκαταστάσεις, το Ορυκτολογικό Μουσείο, το Γυμνάσιο - Λύκειο και φθάνει στα βόρεια μέχρι σχεδόν το εργοστάσιο της Γαλλικής Εταιρείας. Η σαβούρα θεωρείται το πλέον επικίνδυνο υλικό, καθώς ένα μεγάλο τμήμα της πόλης του Λαυρίου είναι κτισμένη πάνω σ' αυτή και οι κάτοικοι, κυρίως τα παιδιά, έρχονται σε άμεση επαφή.

Οι σιδηροπυρίτες είναι απορρίμματα του εμπλουτισμού του μεταλλεύματος και συγκεντρώνουν υψυλό ποσοστό τοξικών ουσιών, αρσενικό και κάδμιο. Βρίσκονται κύρια στην παραλία του κόλπου του Θορικού και στον Καβοδόκανο.

Οι σκουριές είναι τα απορρίμματα από την τήξη του μεταλλεύματος για την παραγωγή του αργυρούχου μολύβδου και βρίσκονται γύρω από φυσικούς λόφους στο νότιο και βόρειο τμήμα του λαυρίου, στις παραλίες και σαν οδόστρωμα σε πολλούς αγροτικούς δρόμους.

Των ΣΠ. ΦΡΕΜΕΝΤΙΤΗ, ΠΑΝ. ΜΠΟΥΓΑΝΗ

Σε ένα μεγάλο πειραματικό 11.000 ανθρώπινα πειραματόζωα έχει μετατραπεί η ευρύτερη περιοχή του Λαυρίου τα τελευταία 20 χρόνια. Μια πραγματικότητα που σοκάρει, αλλά επαληθεύεται πλήρως από μια μικρή περιήγηση στην περιοχή.

Οι περισσότεροι κάτοικοι δεν φαίνονται διατεθειμένοι να καταλάβουν το μέγεθος του προβλήματος.

«Μάθαμε να ζούμε με τις σκουριές και δεν πάθαμε τίποτα», λέει ο κ. Κώστας Χουβαρδάς, μόνιμος κάτοικος της πόλης, παραγνωρίζοντας τις επιδημιολογικές μελέτες που έγιναν στο παρελθόν και έδειξαν αυξημένη συγκέντρωση μολύβδου και άλλων βαρέων μετάλλων στο αίμα παιδιών σχολικής ηλικίας.

«Εμείς έχουμε ανάγκη από δουλειά και όχι από μελέτες» υποστηρίζει, καταδεικνύοντας έτσι ότι για πολλούς κατοίκους της περιοχής η άμεση επιβίωση προέχει από μια μακροπρόθεσμη καταστροφή της υγείας τους.

• Η ζωή, λοιπόν, συνεχίζεται κανονικά στο Λαύριο, σαν να μη συμβαίνει τίποτα. Ο δήμαρχος της πόλης Σταύρος Παπασταυρόπουλος, έχει τη δική του απάντηση σ' αυτό: «Δύο λύσεις υπάρχουν: ή ο κόσμος εγκαταλείπει την περιοχή και αφήνουμε πίσω μας μια πόλη φάντασμα ή ό,τι έδαφος υπάρχει το καλύπτουμε με καθαρό χώμα και δεντροφύτευση».

• «Ορισμένες από τις τεχνικές που δοκιμάστηκαν έδωσαν ενθαρρυντικά αποτελέσματα και μπορούν να εφαρμοστούν σε έργα αποκατάστασης μεγάλης κλίμακας», υπογραμμίζει η Νυμφοδώρα Παπασιώπη, ερευνήτρια του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Παράλληλα, προσθέτει ότι: «Το εργαστήριο μεταλλουργίας του Ε.Μ.Π. συνεχίζει τις εργασίες του στην περιοχή του Λαυρίου στην κατεύθυνση υπόδειξης καταλληλότερων μεθόδων αποκατάστασης των διάφορων κατηγοριών μεταλλευτικών απορριμμάτων και εδαφών».

  Μάλιστα, υπάρχουν σαφείς οδηγίες για τη διαχείριση των τοξικών μεταλλευτικών απορριμμάτων (σκουριές, σαβούρα και σιδηροπυρίτες). Οι επιστήμονες συνιστούν να αποφεύγεται η μεταφορά τους, προκειμένου να μη σηκώνεται σκόνη.

• Ωστόσο ο Νίκος Βλαχογιάννης, γιατρός-παθολόγος του κέντρου υγείας της περιοχής, καταγγέλλει ότι γίνονται πράγματα αντίθετα με τις οδηγίες: «Από τη μία η δημοτική αρχή θριαμβολογεί για τα 10 στρ. επικάλυψης που έγιναν δίπλα από την πρώην γαλλική εταιρεία και από την άλλη δείχνει την ανοχή της στην τεράστια μεταφορά σκουριών που πραγματοποιείται καθημερινά. Τελικά τι ισχύει; Οσα γράφει το φυλλάδιο ή η καθημερινή κατάσταση που βιώνουμε στην πόλη, η οποία έχει απρόβλεπτες συνέπειες τόσο για τους κατοίκους όσο και για το περιβάλλον».

  Ωστόσο, τα έργα εξυγίανσης για την περιοχή κοστίζουν ακριβά (περίπου 12,5 δισ. δρχ.).

• Οπως τονίζει ο κ. Αντώνης Κούσης, γενικός διευθυντής του ΙΓΜΕ (Ινστιτούτο Γεωλογικών και Mεταλλευτικών Eρευνών): «Εμείς θελήσαμε να συσχετίσουμε τα συμπεράσματα των γιατρών με την κατάσταση του φυσικού περιβάλλοντος. Καταθέσαμε συγκεκριμένες προτάσεις για την αποκατάσταση του εδάφους της περιοχήΟσα τελικά ξέραμε για το Λαύριο αποδείχθηκαν λιγότερα από την πραγματικότητα. Οι επιστήμονες τώρα προειδοποιούν τους κατοίκους να λάβουν άμεσα μέτρα προφύλαξης από την έκθεσή τους στις τοξικές ουσίες.

Eχει ήδη ετοιμαστεί ένα σχετικό φυλλάδιο, το οποίο θα μοιραστεί από την αρχή της σχολικής περιόδου στα παιδιά και θα σταλεί σε όλες τις οικογένειες. Με μια πρώτη ματιά, μπορεί κάποιος να καταλάβει ότι υπό τις παρούσες συνθήκες δεν μπορεί να υπάρξει ζωή στο Λαύριο.

Ο κατάλογος των περιορισμών μιλάει από μόνος του:

• Να μην καλλιεργούνται λαχανικά, ελιές και αμπέλια. Είναι γνωστό ότι όλα αυτά τα φυτά προσλαμβάνουν μεγάλες ποσότητες τοξικών στοιχείων.

• Να σταματήσει η συλλογή άγριων χόρτων απ' όλη την περιοχή, δεδομένου ότι και αυτά τα φυτά προσλαμβάνουν μεγάλες ποσότητες τοξικών στοιχείων, οι οποίες είναι επικίνδυνες για την υγεία.

• Το καθάρισμα του σπιτιού πρέπει να γίνεται με ηλεκτρική σκούπα ή με σφουγγάρισμα και όχι με τον παραδοσιακό τρόπο, δηλαδή με κοινή σκούπα, λόγω του ότι σηκώνεται σκόνη, η οποία εισπνέεται και επί πλέον μεταφέρεται εύκολα σε άλλους χώρους του σπιτιού.

• Να μην τινάζονται τα χαλιά και οι κουρελούδες.

• Δεν πρέπει να γίνεται το ξεσκόνισμα με φτερό, αλλά να χρησιμοποιείται ελαφρώς βρεγμένο πανί.

• Τα παιδιά δεν πρέπει να παίζουν με το χώμα, γιατί εκτός από την εισπνοή, τα τοξικά στοιχεία μπορούν να εισέλθουν στον οργανισμό τους με κατάποση, λόγω της συνήθειάς τους να βάζουν τα χέρια τους στο στόμα, καθώς και μέσω του δέρματος.

• Τα παιδιά πρέπει να μάθουν να πλένουν συχνά τα χέρια τους και ιδιαίτερα πριν από το φαγητό.

• Το φαγητό πρέπει να σκεπάζεται, να μην μένει ποτέ εκτεθειμένο στη σκόνη.ς και θεωρούμε ότι πλέον εναπόκειται στην πολιτεία να λάβει τα μέτρα της».