Τον εντοπίσαμε μεσάνυχτα Τετάρτης στο σπίτι του, εν μέσω της έντονης φημολογίας για επικείμενο μεγάλο σεισμό. Από την πρώτη του κουβέντα καταλάβαμε ότι ετοιμαζόταν να μας πει όλα όσα δεν λέγονται στις επίσημες ανακοινώσεις του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου Αθηνών:

«Μόλις περάσει αυτή η μπόρα άραγε θα ασχοληθείτε με το γεγονός ότι υπήρξαν κάποιοι άνθρωποι που έβαλαν το σώμα τους μπροστά για να κρατήσουν τον κόσμο ψύχραιμο;» αναρωτιέται.

ΕP.: Eως σήμερα έχετε κρατήσει χαμηλούς τόνους...

ΑΠ.: Για πόσο; Είμαστε εγκλωβισμένοι στο τυχαίο γεγονός της φύσης, και η πολιτεία, και οι επιστήμονες, εξαιτίας του Βαρώτσου. Μπορώ να σας υποσχεθώ ότι το Σαββατοκύριακο δεν θα έχουμε ένα τροχαίο ατύχημα; Ετσι σήμερα παρουσιάζεται και ο Βαρώτσος. Οπου κι αν γίνει σεισμός θα πει εκ των υστέρων ότι «σας είχα προειδοποιήσει».

ΕΡ.: Το θέμα όμως το ανακίνησε η επίσημη δήλωση του υπουργού ΠΕΧΩΔΕ κ. Κ. Λαλιώτη...

ΑΠ.: Κι εγώ στη θέση του το ίδιο θα έκανα και αυτό θα τον συμβούλευα, αν με ρωτούσε. Από τη στιγμή που ο Βαρώτσος έστειλε σήμα στο εξωτερικό η κατάσταση έγινε ανεξέλεγκτη. Θα ερχόταν πληροφορία από την Ιταλία ή τη Γαλλία ότι ο Βαρώτσος έχει ενημερώσει την κυβέρνηση και εκείνη κρατάει μυστικά τα χαρτιά της. Το σήμα στάλθηκε σε ξένο επιστημονικό περιοδικό για δημοσίευση και δεν ελέγχεται το απόρρητο. Και το έχουμε ξαναζήσει. Τα ίδια τράβηξα και στους σεισμούς της Κοζάνης και του Αιγίου. Τώρα η ιστορία επαναλαμβάνεται. Πάντοτε μετά από ένα σεισμό ο Bαρώτσος βγαίνει και λέει ότι τον πρόβλεψε και περιμένει κάτι άλλο. Είναι ξεκάθαρο ότι πρόκειται για επιστημονική διαστροφή.

ΕΡ.: Aνοίγετε ένα μεγάλο κεφάλαιο, που λέγεται «ΒΑΝ».

ΑΠ.: Δεν υπάρχει ΒΑΝ. Υπάρχει μόνο ο Βαρώτσος και οι «συνεργάτες» του.

ΕΡ.: Στις συσκέψεις όμως που γίνονται καλούν την ομάδα ΒΑΝ.

ΑΠ.: Αυτό είναι. Αν ήμουνα στην Αφρική, όπου δεν γίνονται σεισμοί, και συνέβαιναν αυτά τα πράγματα, θα κατηγορούσα τον υπουργό ότι είναι ανίκανος. Εδώ ο υπουργός, επειδή βλέπει ότι υπάρχει σεισμικό πρόβλημα, και επειδή δεν είναι ειδικός επιστήμονας, καλεί τους πάντες. Αυτό όμως ουσιαστικά αποτελεί έμμεση αναγνώριση για το Βαρώτσο. Η πολιτεία τώρα καλείται να τοποθετηθεί σε ένα αγγλικό κείμενο 5 σειρών, που δεν λέει απολύτως τίποτα. Οταν κάνεις πρόβλεψη, πρέπει να απαντάς σε συγκεκριμένα ερωτήματα: το μέγεθος του σεισμού, πότε θα γίνει και πού. Δεν ορίζεις μια τεράστια γεωγραφική περιοχή, για παράδειγμα την ανατολική Ελλάδα, ξεσηκώνεις τους κατοίκους και τους πηγαίνεις στη δυτική. Στο κείμενο αυτό κυριαρχεί η ασάφεια σε όλο της το μεγαλείο.

ΕΡ.: Σε τι πιστεύετε ότι αποσκοπεί όλη αυτή η ιστορία;

ΑΠ.: Ο Βαρώτσος από το 1982 έχει την έμμονη ιδέα να πείσει τον κόσμο ότι κάνει πρόγνωση σεισμών. Η φύση τον έχει αδικήσει μέχρι τώρα. Δεν έχει κάνει καμία πρόγνωση. Το ΒΑΝ δεν προβλέπει, αλλά εγκλωβίζει και την επιστήμη και την πολιτεία. Καταγράφει, λέει, ένα σήμα και δεν το επισυνάπτει στις πληροφορίες που θα πρέπει εμείς αύριο να έχουμε στη διάθεσή μας για να κάνουμε κάποια εκτίμηση. Σε ένα αγγλικό κείμενο 5 γραμμών μας λέει ότι έχει παρατηρήσει κάτι στο σταθμό της Λαμίας και τίποτα παραπέρα. Τι μπορούμε να κάνουμε; Πρέπει να αδειάσουμε όλη την ανατολική Ελλάδα; Για πόσο χρόνο; Και αν ο σεισμός είναι 5 ρίχτερ και γίνει αισθητός χωρίς κανένα αποτέλεσμα; Εγώ επιμένω ότι αυτοί οι άνθρωποι πάνε να καταστρέψουν τον τόπο.

ΕΡ.: Είναι γνωστή η διαμάχη σας με τον κ. Βαρώτσο. Μήπως επηρεάζει τις απόψεις σας;

ΑΠ.: Είμαι οργισμένος. Εχουμε μια μετασεισμική ακολουθία, έχουμε πάνω από 140 νεκρούς, έχουμε 100.000 άστεγους και αντί να ηρεμήσουν τα πράγματα, ο Βαρώτσος, ως Μεσσίας, ξεσηκώνει τη μισή Ελλάδα. Στους σεισμούς της Καλαμάτας ο τότε υπουργός ΠΕΧΩΔΕ, ο κ. Κουλουμπής, απείλησε να τον στείλει στον εισαγγελέα.

ΕΡ.: Εισηγείστε δηλαδή στον κ. Λαλιώτη να στείλει τον κ. Βαρώτσο στον εισαγγελέα;

ΑΠ.: Τα προβλήματα δεν λύνονται με τους εισαγγελείς. Τώρα όμως υπάρχουν οικογένειες που θρηνούν τους νεκρούς τους, κόσμος που έχει χάσει τις περιουσίες του. Με μεγάλη προχειρότητα χειρίζεται όλο το θέμα. Γινόμαστε διεθνώς ρεζίλι.

ΕΡ.: Ο κ. Τσελέντης όμως δηλώνει ανήσυχος και στήνει σεισμογράφους στην Αττική.

ΑΠ.: Λυπάμαι γι' αυτή την κατάντια. Εμείς ήδη έχουμε εγκαταστήσει 45 όργανα στην Αττική. Τώρα ο κ. Τσελέντης, 10 ημέρες, μετά διαφημίζεται ότι στήνει δίκτυο, τη στιγμή που δεν έχει πατήσει στο Γεωδυναμικό Ινστιτούτο, έστω για να μην υπάρχει αλληλοεπικάλυψη. Ο κ. Τσελέντης είναι κουμπάρος μου, φίλος μου, αλλά δεν δέχομαι μαθήματα συνεργασίας. Είναι ντροπή, αυτά συμβαίνουν μόνο στην Ελλάδα. Πρέπει να σταματήσει ο επιστημονικός λαϊκισμός. Είναι η τελευταία φορά που δίνω συνέντευξη γι' αυτά τα πράγματα.

ΕΡ.: Γιατί συνέχεια οι σεισμολόγοι ερίζουν πάνω από τα χαλάσματα ενός σεισμού;

ΑΠ.: Είναι το μικρόβιο της δημοσιότητας, που έχει κυριαρχήσει. Με σοκάρει η εικόνα του αλαλούμ των σεισμολόγων. Διαφορετικές απόψεις, διαφορετικές ερμηνείες. Αν τους εμποδίσεις, θα κατηγορηθείς ότι καταστρατηγείς το δικαίωμα του επιστήμονα να διατυπώνει ελεύθερα τις απόψεις του. Υπάρχει όμως και δεοντολογία.

ΕΡ.: Εσείς, αν είχατε κάποιες προειδοποιήσεις, τι θα κάνατε;

ΑΠ.: Αν ήταν τεκμηριωμένες, θα τις πήγαινα στην πολιτεία και θα τους έλεγα ότι έχω τη συγκεκριμένη ένδειξη, για να προετοιμαστούν. Δεν θα το ανακοίνωνα όμως για να πανικοβάλω τον κόσμο. Σκεφτείτε ότι μετά τη δημοσιοποίηση του σήματος ΒΑΝ με πήραν τηλέφωνο όλοι οι παράγοντες της Λαμίας και ζητούσαν βοήθεια για να καθησυχάσουμε τον κόσμο. Απάντησα σε φαξ τουριστικών γραφείων του εξωτερικού αν τα ξενοδοχεία της Αθήνας είναι ασφαλή για να φιλοξενήσουν ξένους αθλητές, επιστήμονες, διεθνή συνέδρια. Ερχονται οι Ολυμπιακοί Αγώνες και εμείς πάμε να καταστρέψουμε τα πάντα; Η ιδιότητα του διευθυντή του Γεωφυσικού Ινστιτούτου Αθηνών με κάνει να μην πω χειρότερα πράγματα.

ας περίμενε στο σαλόνι του ισογείου ενός πολυώροφου ξενοδοχείου της πλατείας Καραϊσκάκη: «Οσο μένει εδώ, μάλλον δεν θα πρέπει να φοβόμαστε μεγάλο σεισμό», χαριτολόγησε ο ταξιτζής λίγο πριν σταματήσει έξω από το κτίριο. Είναι γεγονός ότι ο διευθυντής του Τμήματος Σεισμολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών Ακης Τσελέντης έχει μια ιδιαίτερη απήχηση στους πολίτες τον τελευταίο καιρό.

Γεννήθηκε στο Ζαΐρ το 1955, έχοντας όμως κεφαλλονίτικες ρίζες. Τελείωσε το γυμνάσιο του Αργοστολίου και ακολούθησαν σπουδές στο Φυσικό Τμήμα του Πανεπιστημίου Αθηνών, στο Τμήμα Γεωφυσικής, Σεισμολογίας στην Αγγλία καθώς και Τεχνικής Γεωφυσικής-Σεισμολογίας στο Πανεπιστήμιου του Τόκιο, όπου εργάστηκε για 3 χρόνια ως επισκέπτης-ερευνητής. Το 1990 επέστρεψε στην Ελλάδα και δημιούργησε το Σεισμολογικό Κέντρο του Πανεπιστημίου Πατρών, το οποίο αυτή την στιγμή αριθμεί 36 μόνιμους σεισμολογικούς σταθμούς, καλύπτει τη μεγαλύτερη έκταση της Ελλάδας και δραστηριοποιείται στην εκπόνηση πολλών γεωφυσικών και σεισμολογικών μελετών στην Ελλάδα και το εξωτερικό.

EP.: Να φοβόμαστε ή όχι για έναν επικείμενο μεγάλο σεισμό;

AΠ.: Οποιος ζει στον ελλαδικό χώρο, γνωρίζοντας τη σεισμικότητα που τον χαρακτηρίζει, πάντα αφήνει ένα ενδεχόμενο για μεγάλο σεισμό. Βέβαια μέχρι στιγμής δεν έχω κάτι συγκεκριμένο που να προκαλεί ανησυχία. Ωστόσο, η Ελλάδα δεν μπορεί να γίνει, από σεισμική που ήταν, ασεισμική όπως η Αφρική.

EP.: Ναι, αλλά όλοι μας λένε ότι πρέπει να μάθουμε να ζούμε με τους σεισμούς. Πόσο θα κρατήσει αυτό;

AΠ.: Ακόμη μελετάμε το φαινόμενο. Από την άλλη βέβαια δεν μπορώ και να δεχθώ αυτήν τη μοιρολατρική φράση ότι θα πρέπει να ζούμε με τους σεισμούς. Εσείς γνωρίζετε κανέναν που να έμαθε να συμβιώνει με έναν εχθρό; Το ζήτημα είναι να ισχυροποιήσουμε την άμυνά μας απέναντι στον Eγκέλαδο με σκοπό να ελαχιστοποιήσουμε τις επιπτώσεις του».

EP.: Γιατί δεν τα βρίσκετε μεταξύ σας οι σεισμολόγοι;

AΠ.: Δυστυχώς δεν έχουμε καταφέρει να σπάσουμε τα στεγανά επικοινωνίας μεταξύ μας. Θα έλεγα ότι μοιάζουμε λίγο με τα φέουδα του Mεσαίωνα, που ο καθένας είχε το δικό του κρατίδιο, τους δικούς του νόμους και κανόνες. Δεν πρέπει να λειτουργούμε δογματικά. Να κάτσουμε όλοι σε ένα τραπέζι και να καταθέσουμε τα στοιχεία των ερευνών μας. Ούτε με τους σεισμούς μπορούμε να παίζουμε αλλά ούτε και με τις προσωπικές μας φιλοδοξίες. Το ζητούμενο δεν πρέπει να είναι άλλο από την όσο το δυνατόν καλύτερη προστασία της κοινωνίας από μια ενδεχόμενη φυσική καταστροφή.

EP.: Πώς σας αντιμετώπισαν οι συνάδελφοι σας όταν ήρθατε στην Αθήνα για να τοποθετήσετε τα σεισμικά όργανα σε διάφορες περιοχές της Αττικής;

AΠ.: Σίγουρα θα είπαν από μέσα τους: «Τι δουλειά έχει ο Πατρινός στα πόδια μας». Ομως δεν είμαι Πατρινός αλλά Κεφαλλονίτης, και συγκεκριμένα από το Φισκάρδο. Ομως, το Eργαστήριό μου μπορεί να γραφτεί στο βιβλίο Γκίνες, γιατί είναι το μοναδικό που ενώ διαθέτει έναν τεράστιο τεχνολογικό εξοπλισμό, από την άλλη έχει μόνιμο προσωπικό μόνον 2 άτομα! Βέβαια, μπορεί να είναι και το αντάλλαγμα, επειδή είμαι... το κακό παιδί της παρέας. Η κυβέρνηση όμως θα πρέπει να καταλάβει ότι η σωστή αντισεισμική πολιτική γίνεται με την ισότιμη αξιοποίηση όλων των φορέων της χώρας. Για παράδειγμα, το Eργαστήριο της Πάτρας συμμετέχοντας στη γεωφυσική έρευνα υδρογονανθράκων κατάφερε να συγκεντρώσει τους απαραίτητους πόρους για να αγοράσει ένα από τα καλύτερα -αν όχι το καλύτερο- φορητά σεισμολογικά δίκτυα της Ευρώπης, το οποίο αυτήν την στιγμή είναι περιζήτητο από πάρα πολλές ερευνητικές μονάδες σε πολλές χώρες. Δεν είναι τυχαίο ότι αυτήν την στιγμή εκπονούμε έργα στην Ιταλία, τη Λατινική Αμερική και την Ανατολική Ευρώπη. Τα έργα αυτά είναι που χρηματοδοτούν την επιστημονική μου ομάδα, δεδομένου ότι οι μόνιμοι είναι 2 και οι υπόλοιποι 12 πρέπει να καλυφθούν από αλλού.

Η κουβέντα διακόπτεται. Ανεβαίνει στο δωμάτιό του και λίγα λεπτά μετά επιστρέφει κρατώντας στα χέρια του μερικά σχεδιαγράμματα που του έστειλαν οι φοιτητές του από το πανεπιστήμιο.

«Εδώ φαίνεται η κατεύθυνση του σεισμού, με βάση τις μελέτες που έκαναν».

EP.: Πώς γνώρισε το «κακό παιδί της παρέας» τον κ. Βαρώτσο;

AΠ.: Αφορμή για τη γνωριμία μας ήταν το ότι πριν μερικά χρόνια και μόλις είχε πρωτοβγεί το ΒΑΝ, εγώ είχα αμφισβητήσει τις δυνατότητές του. Με φώναξε λοιπόν και μου έδωσε το μηχάνημα για να το δοκιμάσω. Οταν ξεκινήσαμε με τους συνεργάτες μου στο Eργαστήριο την εγκατάσταση του μηχανήματος ΒΑΝ στην περιοχή μας, σκεφθήκαμε απλά: Αν έστω και μία πιθανότητα να υπήρχε ότι το ΒΑΝ μπορεί να κάνει αυτά που υποστήριζαν οι κατασκευαστές του, εμείς θα έπρεπε να το δοκιμάσουμε. Μετά από χρόνια δουλειάς μπορώ να πω ότι η μέθοδος αυτή αποτελεί την κορυφαία ίσως επιστημονική ανακάλυψη στον χώρο της πρόγνωσης των σεισμικών φαινομένων. Το ΒΑΝ όμως δεν είναι ΕΜΥ, που προβλέπει με σημαντική ακρίβεια τον καιρό -αν και εδώ υπάρχουν μερικές φορές αποκλίσεις (χαμόγελο).

EP.: Το ΒΑΝ είχε προβλέψει τον ισχυρό σεισμό των 5,9 ρίχτερ;

AΠ.: Ολοι οι μεγάλοι σεισμοί της χώρας τα τελευταία 10 χρόνια είχαν δώσει προσεισμικά σήματα ΒΑΝ. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα είχαν την απαιτούμενη ακρίβεια, υπήρχαν αποκλίσεις ως προς το επίκεντρο και το μέγεθος. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι συγκεκριμένες πληροφορίες δεν είναι αξιοποιήσιμες σε επίπεδο πολιτείας. Η ομάδα ΒΑΝ προσέφερε και προσφέρει πολλά στο δύσκολο πρόβλημα της εκτίμησης επερχόμενου σεισμού στη χώρα μας. Δυστυχώς δεν κατάφερε η ελληνική σεισμολογική κοινότητα να την αξιοποιήσει όπως έπρεπε, με αποτέλεσμα να χάνονται ζωτικής σημασίας πληροφορίες. Δεν είναι δυνατό να απαιτούμε από το ΒΑΝ να έχει ακρίβεια της τάξης των μερικών χιλιομέτρων για σεισμό ο οποίος θα γίνει μετά από αρκετές εβδομάδες, όταν εμείς οι ίδιοι οι σεισμολόγοι αφού έχει γίνει ο σεισμός διαφωνούμε και ως προς το επίκεντρο και ως προς το μέγεθος, με τις ενόργανες παρατηρήσεις μας.