«Ποια είναι τα διαδοχικά βήματα που ακολουθεί ένας σεισμολόγος για τον ακριβή προσδιορισμό επίκεντρου και μεγέθους ενός σεισμού; Θεωρήσατε ως βάση για την απάντησή σας στοιχεία του Σεισμολογικού Δικτύου του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου Αθηνών».

Το ερώτημα δεν απευθύνεται σε φοιτητές του Πανεπιστημίου, στο μάθημα της Σεισμολογίας, αλλά σε δύο ερευνητές σεισμολόγους που εργάζονται στο Αστεροσκοπείο, τον Γιώργο Δρακάτο και τον Δημήτρη Παπαναστασίου. Η όλη διαδικασία για τον υπολογισμό του επίκεντρου της σεισμικής δόνησης και του μεγέθους των Pίχτερ μπορεί να γίνεται σήμερα με ηλεκτρονικά μέσα, όμως είναι ιδιαίτερα πολύπλοκη και απαιτεί προσοχή.

Τους συναντήσαμε στο χώρο όπου εργάζονται, εκεί δίπλα στους υπολογιστές και στους τεράστιους χάρτες. Τα τηλέφωνα δεν έπαψαν λεπτό να χτυπούν. Αλλωστε, ο απόηχος των δηλώσεων του Σουηδού καθηγητή για επικείμενο μεγάλο σεισμό δεν έχει κοπάσει ακόμη.

Τι έχουμε εδώ στο χώρο καταγραφών του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου του Αστεροσκοπείου Αθηνών;

«Εδώ έρχονται συνεχώς όλο το εικοσιτετράωρο με μια τηλεφωνική γραμμή από τους σταθμούς μας απ' όλη τη χώρα τα σήματα και οι ενδείξεις για κάθε σεισμική δραστηριότητα».

Τι είναι αυτά τα τύμπανα;

«Αποτυπώνεται σε χαρτί η όποια σεισμική δόνηση».

Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του σεισμού;

«Το γεωγραφικό πλάτος, το γεωγραφικό μήκος, το βάθος της εστίας και ο χρόνος που ξεκίνησε η τεράστια διάρρηξη, το σπάσιμο της Γης».

Πώς μπορούμε να τα προσδιορίσουμε θεωρητικά;

«Για να βρούμε το επίκεντρο θα πρέπει ο σεισμός να καταγραφεί σε 3 τουλάχιστον σεισμογραφικούς σταθμούς του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου».

Υπάρχει ένας συγκεκριμένος μαθηματικός τύπος με τον οποίο υπολογίζουμε το επίκεντρο του σεισμού;

«Δεν είναι ένας τύπος, αλλά ένα πολύπλοκο μαθηματικό πρόγραμμα. Χρησιμοποιούμε ως δεδομένα τους χρόνους άφιξης του κύματος στους διάφορους σταθμούς, τις ταχύτητες των σεισμικών κυμάτων στον ελληνικό χώρο, ανάλογα με το πέτρωμα και τις γεωγραφικές θέσεις των σεισμολογικών σταθμών. Στην ταινία μετράμε το χρόνο άφιξης του κύματος. Από μετρήσεις είναι γνωστές οι ταχύτητες των σεισμικών κυμάτων στον ελληνικό χώρο. Σε κάθε σταθμό από τους σεισμογράφους οι σεισμοί καταγράφονται στα σεισμογραφήματα. Οσο πιο πολλούς σεισμολογικούς σταθμούς έχουμε μπορούμε να προσδιορίσουμε μικρότερους σε μέγεθος σεισμούς και με μεγαλύτερη ακρίβεια το επίκεντρο».

Πώς αξιοποιούνται όλα αυτά τα δεδομένα;

«Δίνονται σε ένα πρόγραμμα υπολογιστή και εκείνος υπολογίζει τις γεωγραφικές συντεταγμένες, το βάθος, το χρόνο, το επίκεντρο του σεισμού».

Πώς μετράτε το χρόνο άφιξης;

«Από τη στιγμή που αρχίζει να εκτρέπεται η βελόνα. Γίνεται είτε με απ' ευθείας μέτρηση από τις ταινίες αναγραφής είτε αυτόματα από τον ηλεκτρικό υπολογιστή».

Το μέγεθος του σεισμού, τα Pίχτερ, πώς τα υπολογίζετε;

«Οταν βρούμε το επίκεντρο είναι εύκολο να προσδιορίσουμε μετά το μέγεθος. Μετράμε το μεγαλύτερο πλάτος της σεισμικής ταλάντωσης στα σεισμογραφήματα. Από αυτό και γνωρίζοντας την απόσταση του σταθμού από το επίκεντρο, με ένα χάρακα που ενώνει τις ακριβείς θέσεις των δύο (απόσταση-πλάτος) βρίσκουμε το μέγεθος, στο σημείο που ακουμπά ο χάρακας τη μεσαία γραμμή. Ο σχηματικός αυτός τρόπος υπολογισμού του μεγέθους στην πραγματικότητα στον υπολογιστή αντικαθίσταται από ειδικό πρόγραμμα».

Ολες οι ενδείξεις των σεισμογράφων απ' όλες τις γωνιές της χώρας είναι ίδιες;

«Σαφώς όχι, διαφέρει η απόσταση και το πλάτος της σεισμικής ταλάντωσης λόγω απόστασης του σταθμού από το επίκεντρο».

Τι γίνεται όταν έχουμε πολλές καταγραφές από όργανα που δεν δίνουν τα ίδια μεγέθη;

«Σε αυτή την περίπτωση δίνουμε βάση στο όργανο υπολογισμού του μεγέθους που έχουμε εδώ στο Γεωδυναμικό Ινστιτούτο. Είναι ίδιο με αυτό που χρησιμοποιούσε από το 1950 ο Αμερικανός σεισμολόγος Τσαρλς Ρίχτερ, αυτός που προσδιόρισε την κλίμακα μεγεθών. Το όργανο αυτό, ο σεισμογράφος "W.A., Wood Anderson, δίνει και το ακριβέστερο μέγεθος».

Να κλείσουμε με τους σεισμούς που γίνονται στο εξωτερικό. Παράδειγμα της Τουρκίας, της Ταϊβάν. Πού και πώς καταγράφηκαν αυτοί;

«Υπάρχουν στο Γεωδυναμικό Ινστιτούτο κατάλληλα σεισμόμετρα μεγάλης περιόδου που καταγράφουν τους σεισμούς που γίνονται σε περιοχές μακριά από τη χώρα μας».