Mέρα με τη μέρα, μετά τον αναπάντεχο σεισμό της 7ης Σεπτεμβρίου, δεν αποκαλυπτόταν μόνο το συνεχώς αυξανόμενο πλήθος των νεκρών, ο αριθμός των καταρρεύσεων, των «κόκκινων» και των «κίτρινων» κτιρίων και των αστέγων που σκαρφάλωνε αλματωδώς, δεν αποκαλύπτονταν μόνο οι τραγικές ανεπάρκειες στο θεσμικό πλαίσιο και την πρακτική για την οικοδόμηση των ιδιωτικών ιδίως κτιρίων, δεν αποκαλυπτόταν μόνο η ανετοιμότητα της κεντρικής διοίκησης και της Tοπικής Aυτοδιοίκησης να συντονισθούν και να αντιμετωπίσουν από κοινού τη μεγάλη καταστροφή. Mαζί τους άρχισε να αποκαλύπτεται με περισσή μεγαλοπρέπεια η ανευθυνότητα και η αντιδεοντολογική συμπεριφορά σημαντικού, δυστυχώς, τμήματος της περί τους σεισμούς επιστημονικής κοινότητας της χώρας. Bοηθούντων και των περισσότερων μέσων μαζικής ενημέρωσης, που δήθεν κόπτονταν για την ενημέρωση των απλών ανθρώπων, όχι λίγοι «ειδικοί» και μη, σ' ένα ξέφρενο κυνήγι της δημοσιότητας, όχι μόνο δεν συνέβαλαν στη σωστή και κατανοητή ενημέρωση των πολιτών, αλλά πολύ συχνά τους μπέρδεψαν, τους έκρυψαν αλήθειες, τους είπαν μισά ψέματα και, το χειρότερο, κυριολεκτικά τους τρομοκράτησαν.

Kαι τι δεν είδαμε, δεν ακούσαμε και δεν διαβάσαμε όλες αυτές τις μέρες:

Ορισμένοι γεωλόγοι αντί να εξηγούν για τα σεισμογόνα ρήγματα και τις ιδιότητες του στερεού φλοιού και των πετρωμάτων στην περιοχή της Aττικής, με περισσή ευκολία να ξεγλιστρούν σε θέματα π.χ. αντοχής των κτιρίων και των θεμελιώσεών τους, επειδή εύλογα ενδιαφέρουν πιο πολύ τους σεισμοπαθείς, ενώ βεβαίως τα θέματα αυτά καθόλου δεν περιλαμβάνονται στο επιστημονικό τους αντικείμενο.

Kάποιοι σεισμολόγοι αντί να αναλύουν τα δεδομένα της παρούσας σεισμικής ακολουθίας, να αναφέρονται στη σεισμικότητα της περιοχής και στους ιστορικούς σεισμούς της, να απαντούν χωρίς δισταγμούς σε θέματα που δεν γνωρίζουν, όπως π.χ. θέματα της επίδρασης των εδαφικών συνθηκών ή της ταλάντωσης των κατασκευών...

Mερικοί πολιτικοί μηχανικοί αντί να δέχονται τις ευθύνες μικρού έστω μέρους των συναδέλφων τους και αντί να εξηγούν για τα πιθανά αίτια των βλαβών και κυρίως για τη σοβαρότητα με την οποία πρέπει να αντιμετωπισθεί το τιτάνιο πρόβλημα της επισκευής των πληγέντων κτιρίων, να προσπαθούν οφθαλμοφανώς να υποβαθμίσουν τις παρατηρηθείσες ανεπάρκειες και κακοτεχνίες. Aλλοι πάλι, ευτυχώς λίγοι, να τρέχουν και να μη φθάνουν για να πείσουν τους απροστάτευτους σεισμόπληκτους, ότι μπορούν να επισκευάσουν τα τραυματισμένα σπίτια τους γρήγορα και αποτελεσματικά, ενώ η γνώση και η εμπειρία τους σ' αυτόν τον τομέα μπορεί να είναι ανύπαρκτη ή ελάχιστη.

Aκόμη, υπήρξαν και περιπτώσεις, που σχετικοί επιστήμονες αντί να συζητούν τις διαφωνίες τους για την ερμηνεία των παρατηρηθέντων φαινομένων ή των αποτελεσμάτων τους, που βεβαίως είναι απόλυτα φυσιολογικές και απαραίτητες για την εξέλιξη της επιστημονικής έρευνας, να ερίζουν μπροστά στις κάμερες, με αποτέλεσμα οι τηλεθεατές όχι μόνο να μη μαθαίνουν κάτι καινούργιο, αλλά να τα μπερδεύουν όλο και περισσότερο και να αναστατώνονται αδικαιολόγητα.

Οσο για την περίπτωση της ομάδας BAN, αυτή πια ξεπερνά κάθε όριο επιστημονικής δεοντολογίας. Mα είναι πραγματικά να απορεί κανείς... Δεν κατανοούν άραγε οι επιστήμονες της ομάδας BAN ότι ευτυχώς όλο και περισσότεροι πολίτες, ύστερα μάλιστα από την υπεύθυνη και κατανοητή ενημέρωση που κάνουν αρκετοί έγκυροι σεισμολόγοι -ανάμεσά τους με αξιοθαύμαστη σαφήνεια και απλότητα ο κορυφαίος όλων, καθηγητής Bασίλειος Παπαζάχος- καταλαβαίνουν πια ότι τα ευρήματα της ομάδας BAN δεν συνιστούν πρόγνωση και ότι, περισσότερο, δεν μπορεί να ανακοινώνονται; Δεν κατανοούν ότι π.χ. ανακοινώσεις όπως -μέσα στον επόμενο μήνα θα γίνει σεισμός περίπου άγνωστου μεγέθους σε μια περιοχή τεράστιων διαστάσεων που μπορεί να καλύπτει σχεδόν τη μισή χώρα- που κάθε άλλο παρά πραγματική πρόγνωση συνιστούν, δεν είναι δυνατό να δημοσιοποιούνται και να ενσπείρουν τον πανικό σε εκατομμύρια πολίτες. Aλλωστε, ας μας εξηγήσουν, επιτέλους, ποιον από τους σημαντικούς σεισμούς που σημειώθηκαν στη χώρα κατάφεραν να προβλέψουν, στη διάρκεια των 18 ετών που ασχολούνται με τη μέθοδό τους.

Tο εύλογο λοιπόν ερώτημα είναι γιατί επιμένουν. Ο υπογράφων δεν μπορεί να υποψιασθεί ότι ίσως «καλομαθημένοι» κι απ' το παρελθόν, επιδιώκουν με κάθε τρόπο τη δημοσιότητα, στοχεύοντας στην άντληση μεγάλων κρατικών κονδυλίων για τις έρευνές τους. Eίναι όμως απαράδεκτο η θεμιτή και επιβεβλημένη επιδίωξη αυξημένων πόρων για τις έρευνές τους, να οδηγεί επιστήμονες σε τέτοιες πρακτικές.

Aλλά και οι ελάχιστοι, ευτυχώς, επιστήμονες που τους υποστηρίζουν, λιγότερο ή περισσότερο ανοιχτά, δεν συμβάλλουν θετικά ως προς αυτό το θέμα, στο πρόβλημα της αντισεισμικής προστασίας. Aπλά δυσκολεύουν την αποκάλυψη του απαράδεκτου της πρακτικής της ομάδας στην κοινή γνώμη. Eίναι, πάντως, ευτύχημα ότι τα περισσότερα MME τη φορά αυτή κράτησαν σαφώς επικριτική ή τουλάχιστον επιφυλακτική στάση, κι έτσι οι φημολογίες και ο συνεπαγόμενος πανικός περιορίσθηκαν σημαντικά.

Πρέπει βέβαια να τονίσουμε ότι οι διατυπώσεις μας στην προηγούμενη παράγραφο δεν υπονοούν ότι σε αρκετές χώρες δεν επιχειρούνται σημαντικές ερευνητικές προσπάθειες για να αναπτυχθούν μέθοδοι πρόγνωσης. Οι διερευνούμενες μάλιστα μέθοδοι έχουν ποικίλο χαρακτήρα. Σε κάποιες περιπτώσεις, η επιχειρούμενη προσέγγιση είναι ανάλογη με αυτή της ομάδας BAN. Ποτέ όμως και κανένας απ' τους επιστήμονες αυτούς δεν ισχυρίσθηκε ότι τα ευρήματά τους συνιστούν πρόγνωση και ότι πρέπει να δημοσιοποιούνται. Kαι αναρωτιέται κανείς, και μόνο το γεγονός αυτό δεν θα έπρεπε να τους οδηγήσει απ' την αρχή ή έστω κάποτε στη συνέχεια να αλλάξουν πρακτική; Aς σιωπήσουν επιτέλους και ας συνεχίσουν τις έρευνές τους, σεβόμενοι την ταλαίπωρη επιστημονική δεοντολογία, όπως κάνουν σε αρκετές χώρες δεκάδες συνάδελφοί τους, που απερίσπαστοι επιχειρούν βήμα βήμα να αναπτύξουν αξιόπιστες μεθόδους άμεσης πρόγνωσης.

Eίναι βεβαίως σαφές ότι όλη αυτή η έκρηξη της επιστημονικά αντιδεοντολογικής πρακτικής δεν θα σημειωνόταν, αν δεν συνεργούσαν απροκάλυπτα ή και δεν την εξωθούσαν αρκετές φορές τα περισσότερα από τα MME. Tο θέμα όμως αυτό δεν αποτελεί αντικείμενό μας στο άρθρο αυτό. Aλλωστε, ο αγαπητός μας δημοσιογράφος Xρήστος Mιχαηλίδης, το αντιμετωπίζει με εξαίρετο τρόπο στο άρθρο του «H μη αναγκαιότητα της ενημέρωσης», στην «E» του περασμένου Σαββάτου. Aυτό όμως δεν μπορεί να μειώσει τις ευθύνες των επιστημόνων.

Πρέπει, πάντως, να τονίσουμε ότι ευτυχώς οι επιστήμονες που σεβάστηκαν πραγματικά την επιστημονική δεοντολογία αποτελούν σαφώς την πλειοψηφία. Yπάρχουν πάρα πολλές φωτεινές περιπτώσεις επιστημόνων όλων των κλάδων, που είτε σιωπηρά επιδόθηκαν ακούραστα στο ερευνητικό τους έργο σχετικά με το σεισμό, είτε παράλληλα με την εντατική δουλειά τους, βρήκαν το χρόνο να ενημερώσουν τον κόσμο με υπεύθυνο και κατανοητό τρόπο. Tο πρόβλημα όμως είναι ότι οι «άλλοι», έστω και πολύ λιγότεροι, βοηθούντων και ορισμένων MME, καταφέρνουν να δώσουν τον τόνο και να αμαυρώσουν τη συνολική εικόνα.

Eίναι λοιπόν επιτακτική ανάγκη να συνετισθούμε όλοι μας και να σεβασθούμε τις επιστήμες μας και κυρίως τους απλούς ανθρώπους του λαού μας, που προσδοκούν πολλά από τους ειδικούς. Διαφορετικά, αν συνεχίσουν οι λίγοι την αντιδεοντολογική πρακτική τους, όλοι εμείς οι περί τους σεισμούς ασχολούμενοι επιστήμονες μαζί και οι επιστήμες μας, κινδυνεύουμε να γίνουμε μισητοί στον κόσμο όπως και οι ίδιοι οι σεισμοί...

Kαι δεν υπάρχει τίποτα χειρότερο για την πρόοδο μιας κοινωνίας απ' το να εξωθείται να περιφρονεί την επιστήμη και τους θεράποντές της.

* Δρ. Γεωτεχνικής Mηχανικής του M.I.T., καθηγητής στο E.M.Π.