Το αριστούργημα του Στάνλεϊ Κιούμπρικ «Μάτια ερμητικά κλειστά» κυριαρχεί τη βδομάδα αυτή σ' ένα πρόγραμμα ταινιών που δεν προσφέρει και πολλά: «Ενστικτο» του Γιον Τάρτελταουμπ, «Σταρ Τρεκ: H εξέγερση» του Τζόναθαν Φρέικς και «Παγκόσμιος στρατιώτης: H επιστροφή» του Μικ Ρότζερς. Για τους κινηματογραφόφιλους υπάρχει και το 12ο Πανόραμα της «Ε», που προσφέρει καθημερινά πέντε ταινίες σ' ένα ενιαίο πρόγραμμα.

Μάτια ερμητικά κλειστά

E yes Wide Shut. ΗΠΑ/Μεγ. Βρετανία, 1999. Σκηνοθεσία: Στάνλεϊ Κιούμπρικ. Σενάριο: Στάνλεϊ Κιούμπρικ, Φρέντερικ Ράφαελ, από βιβλίο του Αρθουρ Σνίτζλερ. Ηθοποιοί: Τομ Κρουζ, Νικόλ Κίντμαν, Σίντνεϊ Πόλακ, Μαρί Ρίτσαρντσον, Ράντε Σερμπέτζια, Τοντ Φιλντ. Διάρκεια: 157 λεπτά. Προβολή: Απόλλων, Αττικόν, Αθήναιον, Αθήναιον Cinepolis, Village Centre-Μαρούσι, Village-Παγκράτι, Αίγλη-1, Ατταλος, Cine Cit y, Ecran 1&2, Ιλιον, Ιντεάλ-Μαρούσι, Κηφισιά 1, 2&3, Μαργαρίτα, Οσκαρ, Πάλας-Παγκρ., Τιτάνια, Φάληρο-1, Ρεξ-Πειρ.

***** Οι σεξουαλικές φαντασιώσεις ενός ζευγαριού, αλλά και ο έρωτας και ο θάνατος σε ένα μεγάλο αριστούργημα που σπάνια βλέπει κανείς τα τελευταία χρόνια στην οθόνη. Εξαιρετικό το ζευγάρι Τομ Κρουζ-Νικόλ Κίντμαν.

Ο Στάνλεϊ Κιούμπρικ μας πρόσφερε πάντα μια δική του, συχνά εφιαλτική, πάντα πρωτότυπη, εικόνα του κόσμου μας, έστω κι αν ορισμένες φορές κατέφευγε σε γνωστά μυθιστορήματα (στον Βλαντίμιρ Ναμπόκοφ για τη «Λολίτα», στον Αρθουρ Κλαρκ για το «2001 οδύσσεια του Διαστήματος», τον Στίβεν Κινγκ για τη «Λάμψη», τον Γουίλιαμ Θάκερεϊ για τον «Μπάρι Λίντον»). Aυτή την ιδιόμορφη, ελκυστική, ταυτόχρονα ανησυχητική και αλλόκοτη εικόνα, που δεν είναι τίποτα περισσότερο από μιαν άλλη οπτική του ίδιου του εαυτού μας, μας προσφέρει και στη νέα του, μεταθανάτια δυστυχώς, ταινία, «Μάτια ερμητικά κλειστά».

Η ιστορία ξεκινά πολύ απλά. Ενα παντρεμένο ζευγάρι Νεοϋορκέζων, η Αλις και ο διάσημος γιατρός άντρας της, Γουίλιαμ Χάρφορντ (Κρουζ και Κίντμαν), αφού ετοιμαστούν πηγαίνουν στη δεξίωση ενός φίλου τους, του Βίκτορ Ζίγκλερ (Σίντνεϊ Πόλακ). Εκεί, ανάμεσα στις φιλοφρονήσεις και τα φλερτ (ένας Ούγγρος αριστοκράτης φλερτάρει την Αλις, δύο νεαρές, άγνωστες γυναίκες φλερτάρουν το σύζυγο) των μελών της καλής κοινωνίας, αντιμετωπίζουμε ξαφνικά την πρώτη, απρόσμενη, δραματική σκηνή: Ο καλός κ. Ζίγκλερ καλεί τον Γουίλιαμ να τον «βοηθήσει» με μια γυμνή νεαρή ναρκομανή που έχει πέσει σε κώμα τη στιγμή που, όπως φαίνεται, ετοιμάζονταν να κάνουν έρωτα.

Επιστρέφοντας στο σπίτι τους, η Αλις εξομολογείται στον Γουίλιαμ ότι κάποτε είχε ερωτευτεί με την πρώτη ματιά έναν αξιωματικό του ναυτικού που είχε δει στο ξενοδοχείο όπου έμεναν και που είχε μαζί του παθιασμένες ερωτικές φαντασιώσεις. Επηρεασμένος από την εξομολόγηση αυτή και κυριευμένος από ένα αίσθημα εκδίκησης, ο Γουίλιαμ αναζητεί στη συνέχεια να την εκδικηθεί μέσα από τις συναντήσεις του με διάφορες γυναίκες: την κόρη ενός φίλου που μόλις πέθανε, μια πόρνη που τον πείθει να την ακολουθήσει στο διαμέρισμά της, ένα πάρτι σεξουαλικών οργίων όπου ο Γουίλιαμ εισβάλλει ακάλεστος, χρησιμοποιώντας τη συνθηματική λέξη που του αποκαλύπτει ένας φίλος του μουσικός. Συναντήσεις όμως που πάντα διακόπτονται πριν ολοκληρωθούν, ενώ ενδιάμεσα, στη φαντασία του, περνούν εικόνες της γυναίκας του σε περιπαθείς ερωτικές σκηνές με το «φάντασμα» του αξιωματικού.

Ο έρωτας, μαζί και ο θάνατος, είναι το κυρίαρχο στοιχείο στην αριστουργηματική αυτή ταινία. Μια ταινία δυνατή και συναρπαστική, ταυτόχρονα βουτηγμένη σε μιαν ατμόσφαιρα άλλοτε ειρωνική (οι σκηνές στην αρχή με το ζευγάρι να ντύνεται για τη δεξίωση ή εκείνη με τον Ούγγρο να φλερτάρει την Αλις) κι άλλοτε εφιαλτική (στο νου έρχεται η σκηνή του οργίου, από τις καλύτερες, πιο συγκλονιστικές σκηνές της ταινίας), όπως και οι άλλες θαυμάσιες ταινίες του σκηνοθέτη.

Ξεκινώντας από το σενάριο, βασισμένο στο έργο «Ονειρική ιστορία» του Βιεννέζου Αρθουρ Σνίτζλερ, που ο Κιούμπρικ έγραψε σε συνεργασία με τον Φρέντερικ Ράφαελ. Μεταφέροντας την ιστορία από τη Βιέννη στα τέλη του περασμένου αιώνα στη Νέα Υόρκη στα τέλη του δικού μας αιώνα (θαυμάσιος, αλήθεια, τρόπος υποδοχής της νέας χιλιετίας), με θαυμάσιους, συχνά στιλιζαρισμένους διαλόγους και καταστάσεις που μας αποκαλύπτουν τις πιο μύχιες σκέψεις των προσώπων τους, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τον έρωτα και το σεξ (η ταινία δεν έχει τίποτα το πορνογραφικό, όπως ίσως δημιούργησαν κάποιες διαφημίσεις), εστιάζοντας το βασικό ενδιαφέρον στο ζευγάρι Γουίλιαμ-Αλις (που το ζευγάρι στην αληθινή ζωή, Τομ Κρουζ και Νικόλ Κίντμαν, ενσαρκώνουν με τρόπο εκπληκτικό).

Κινηματογραφικά, ο Κιούμπρικ επέλεξε ένα φαινομενικά απλό, άμεσο τρόπο για να αφηγηθεί την ιστορία του, συνθέτοντας σκηνές εικαστικά λαμπρές (δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ξεκίνησε την καριέρα του ως φωτογράφος), με κινήσεις της μηχανής μελετημένες στην εντέλεια (στο νου έρχεται πάντα η δοσμένη με φαντασία και δύναμη σκηνή του οργίου), φτιάχνοντας μια ταινία υποδειγματική πάνω στον ίδιο τον άνθρωπο και την όλη συμπεριφορά του (κοινωνική και ιδιωτική) και τις διάφορες εμμονές του (ιδιαίτερα τις σεξουαλικές), φέρνοντας στο νου, με την όλη εικαστική σύλληψή του, σκηνοθέτες τόσο διαφορετικούς μεταξύ τους όπως ο Μαξ Οφίλς, ο Ορσον Γουέλς και ο Λουίς Μπουνιουέλ. Ενα μεγάλο αριστούργημα από έναν από τους σημαντικότερους δημιουργούς των τελευταίων δεκαετιών, που δυστυχώς χάσαμε πρόωρα.

Ενστικτο

Instinct. ΗΠΑ, 1999. Σκηνοθεσία: Γιον Τέρτελταουμπ. Σενάριο: Τζέραλντ ΝτιΠέγκο, εμπνευσμένη από το μυθ. «Ισμαήλ» του Ντάνιελ Κουίν. Ηθοποιοί: Αντονι Χόπκινς, Κούμπα Κούντινγκ Τζούνιορ, Ντόναλντ Σάδερλαντ, Μόρα Τίρνεϊ, Τζορτζ Τζούντζα. Διάρκεια: 123 λεπτά. Προβολή: Οπερα-1, Ανεσις, Αττικα-1, Πτι Παλαί, Καλυψώ, Μαρούσι-1, Village Μαρούσι.

** Η εξόντωση των άγριων θηρίων μέσα από την ιστορία ενός επιστήμονα - Αντονι Χόπκινς - που αγωνίζεται ενάντια σε σαδιστές κυνηγούς.

Η καταστροφή του περιβάλλοντος, αλλά και του ζωικού κόσμου, ιδιαίτερα των άγριων θηρίων, είναι κάτι με το οποίο έχει καταπιαστεί και άλλες φορές ο κινηματογράφος - φτάνει να θυμηθούμε τους «Γορίλες στην ομίχλη». Στην ταινία του Γιον Τέρτελταουμπ τη Σιγκούρνι Γουίβερ αντικαθιστά ο Αντονι Χόπκινς. Εδώ, ο Χόπκινς ερμηνεύει τον Ιθαν Πάουελ, ένα διακεκριμένο επιστήμονα στον τομέα της ανθρωπολογίας και της ζωολογίας, που έχοντας περάσει τέσσερα χρόνια μελετώντας τους γορίλες στα δάση της Ρουάντα, τώρα εκτίει ποινή σ' ένα από τα πιο απάνθρωπα ιδρύματα για ψυχικά διαταραμένους εγκληματίες της Φλόριντα, επειδή σκότωσε δύο άντρες και τραυμάτισε άλλους τρεις, στην προσπάθειά του να τους σταματήσει από το να εξοντώσουν τους εναπομείναντες γορίλες.

Την υπόθεσή του αναλαμβάνει ο Τεό Κάλντερ (ένας πολύ καλός Κούμπα Γκούντινγκ Τζούνιορ), ένας φιλόδοξος ψυχίατρος που ενδιαφέρεται να προωθήσει την καριέρα του αλλά και να κερδίσει χρήματα γράφοντας σε βιβλίο την ιστορία του Πάουελ. Σιγά σιγά, όμως, ο Κάλντερ αρχίζει να ενδιαφέρεται αληθινά για την υπόθεση του Πάουελ και να συμπαθεί τον ίδιο, προσπαθώντας να τον βοηθήσει ουσιαστικά για να μπορέσει να βγει από το ίδρυμα.

Κατ'αρχάς υπάρχει ένα σχηματικό σενάριο, με σαδιστές δεσμοφύλακες (που θυμίζουν ταινίες της δεκαετίας του '50) και καλούς, χωρίς αδυναμίες. γιατρούς, που περιορίζουν τη δύναμη της ταινίας, έστω κι αν προσπαθούν να προωθήσουν την υπόθεση του υπό εξαφάνιση γορίλα. Ο Τέρτελταουμπ προσπαθεί να δώσει ρυθμό στην ταινία του, εναλλάσσοντας τις σκηνές της συνάντησης του Κάλντερ με τον Πάουελ, με αναδρομικές στο παρελθόν σκηνές του Πάουελ στη ζούγκλα με τους γορίλες και αργότερα με τους κυνηγούς των ζώων, χωρίς όμως να τις στήνει με κάποια ιδιαίτερη φαντασία ή πρωτοτυπία. Βέβαια, η παρουσία του Αντονι Χόπκινς, αλλά και το όλο ζωντάνια, συχνά με χιούμορ, παίξιμο του Κούμπα Γκούντινγκ, αποζημιώνουν για αρκετές από τις αδυναμίες αυτές.

Σταρ Τρεκ: Η Εξέγερση

Star Trek Insurrection. ΗΠΑ, 1998. Σκηνοθεσία: Τζόναθαν Φρέικς. Σενάριο: Μάικλ Πίλερ. Ηθοποιοί: Πάτρικ Στιούαρτ, Τζόναθαν Φρέικς, Μπρεντ Σπάινερ, Λεβάρ Μπέρτον, Μαρίνα Σίρτις, Μάικλ Ντορν. Διάρκεια: 103 λεπτά. Προβολή: Ιντεάλ, Village Centre-Μαρούσι, Village-Παγκράτι, Κηφισιά-2, Πλάζα, Αελλώ, Ετουάλ, Νανά, Αθήναιον Cinepolis, Cinecit y, Ζέα-Πειρ.

** Το πλήρωμα του «Εντερπράιζ» προσπαθεί να σώσει μια φυλή εξωγήινων από εξόντωση σε μια ακόμη περιπέτεια της γνωστής σειράς.

Ο κυβερνήτης Πικάρ και το πλήρωμα του «Εντερπράιζ» έρχονται σε ρήξη με την Ομοσπονδία που κυβερνά το Διάστημα, όταν η τελευταία συμμαχεί με τη φυλή Σόνα ενάντια στη φιλήσυχη φυλή των Μπακού, που ζει μιαν αγροτική, ειδυλλιακή ζωή σ' ένα μακρινό πλανήτη. Πίσω από τη συμμαχία αυτή κρύβεται ένα απάνθρωπο σχέδιο των Σόνα να εξοντώσουν τους Μπακού και που φέρνει τον Πικάρ σε σύγκρουση με τον αρχηγό των Σόνα, Ρουάφο...

Για μια ακόμη φορά η σειρά του «Σταρ Τρεκ» χρησιμοποιείται για να κάνει ένα σχόλιο πάνω στην πολιτική κατάσταση του δικού μας πλανήτη. Η Ομοσπονδία - που εκπροσωπεί την ίδια την Αμερική - βρίσκεται τη φορά αυτή να υποστηρίζει τους λάθος ανθρώπους, υποθάλποντας, άθελά της, έναν εμφύλιο πόλεμο (στο νου έρχεται η Γιουγκοσλαβία) που κινδυνεύει να οδηγήσει σε γενοκτονία. Βέβαια, όλα ιδωμένα μέσα από τους κανόνες και τη φόρμουλα των ταινιών αυτών. Με τον Τζόναθαν Φρέικς (που ερμηνεύει και τον Ράικερ) να σκηνοθετεί την ταινία με σωστή επαγγελματικότητα, μ' ένα στερεότυπο πρέπει να πω σενάριο (ανάμεσα στις λιγοστές καινοτομίες του ο έρωτας του Πικάρ για μια συμπαθητική εξωγήινη) εκμεταλλεύομενος τα ειδικά εφέ, για να εντυπωσιάσει αλλά και να διασκεδάσει τους οπαδούς της σειράς που σίγουρα δεν θα φύγουν ανικανοποίητοι.

ΟΙ ΑΛΛΕΣ ΤΑΙΝΙΕΣ

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΣΤΡΑΤΙΩΤΗΣ: Η ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ (Universal Soldier: The Return). ΗΠΑ, 1999. Σκηνοθεσία: Μικ Ρότζερς. Σενάριο: Γουίλιαμ Μαλόουν, Τζον Φαζάνο. Ηθοποιοί: Ζαν-Κλοντ Βαν Νταμ, Μάικλ Τζέι Χουάιτ, Μπιλ Γκόλντμπεργκ. Προβολή: Cinerama, Village-5, Αθηνά, Αίγλη, Αίγλη-2-Χαλάνδρι, Αστέρια, Αστορ, Αστρον, Μαργαρίτα-2, Μετάλλιον, Μπετροπόλιταν, Σπόρτιγκ, Φοίβος, Χάι Λάιφ.

Εφτά χρόνια ύστερα από τον πρώτο «Παγκόσμιο στρατιώτη», ο Ζαν-Κλοντ Βαν Νταμ επιστρέφει για να αντιμετωπίσει τα επικίνδυνα ρομπότ του προγράμματος «Παγκόσμιος στρατιώτης» (νεκροί στρατιώτες που έχουν μετατραπεί σε αδίστακτα, με υπεράνθρωπες δυνάμεις, δολοφονικά ρομπότ), όταν αυτά εξεγείρονται ενάντια στην απόφαση του Πενταγώνου να τα αχρηστεύσει.

Ο Βαν Νταμ επαναλαμβάνει χωρίς καμιά πρωτοτυπία τον εαυτό του σε μια περιπέτεια που θυμίζει τα παλιά «μπι μούβις».