Η Σουηδική Ακαδημία ανακοίνωσε ότι το Νόμπελ τού απονέμεται για το σύνολο του έργου του, συμπεριλαμβανομένου και του πιο πρόσφατου μυθιστορήματός του («Ο αιώνας μου») που κυκλοφόρησε φέτος. Οχι, η Σουηδική Ακαδημία δεν πήρε υπόψη της τις αμφιλεγόμενες πολιτικές απόψεις, που για μια ακόμα φορά εκφράζει σ' αυτό ο Γκίντερ Γκρας. «Το βιβλίο είναι διαβολεμένα καλό», είπε ο γραμματέας της Ορας Ενγκταλ.

Ο Γκίντερ Γκρας, ένας από τους σημαντικότερους εκφραστές της γερμανικής μεταπολεμικής λογοτεχνίας, εκείνης δηλαδή της γενιάς των δημιουργών που μεγάλωσε μέσα στο ναζιστικό καθεστώς και βγήκε ζωντανή, δεν μπόρεσε ποτέ να συμφιλιωθεί με την ιστορία της χώρας του. Αν κάποτε μέσα από τα περίφημα πια έργα του «Το τενεκεδένιο ταμπούρλο», «Η γάτα και το ποντίκι» και τα «Σκυλίσια χρόνια» είχε καυτηριάσει τη νοοτροπία της γερμανικής μικροαστικής τάξης που είχε οδηγήσει στη γέννηση και άνοδο του ναζισμού, τα τελευταία χρόνια η σύγχρονη Γερμανία τού φαινόταν το ίδιο βάρβαρη και επικίνδυνη.

Η αντίθεσή του στην ενοποίηση της Γερμανίας, που τη θεωρούσε ως θρίαμβο του καπιταλισμού, είναι παροιμιώδης. «Ο καπιταλισμός δεν υπήρξε ποτέ περισσότερο βάρβαρος και κτηνώδης όσο μετά τη νίκη του πάνω στον κομμουνισμό», έχει πει. Την αποψή του μάλιστα αυτή για τις εξελίξεις στην πατρίδα του την εξέφρασε και στο μυθιστόρημά του «Ευρύ πεδίο» (1996), που, ενώ οι συμπατριώτες του το περίμεναν σαν τη βροχή μετά την ξηρασία και η γαλλική «Μόντ» είχε βιαστεί να το χαρακτηρίσει ως «το μυθιστόρημα του αιώνα», οι πολιτικοί του αντίπαλοι το αποκάλεσαν «το ναυάγιο ενός μεγάλου συγγραφέα». Αυτό όμως δεν εμπόδισε το «Ευρύ πεδίο» από το να γίνει αμέσως μπεστ σέλερ. Στην Ελλάδα κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Οδυσσέας» σε μετάφραση Γιάννη Κοιλή.

Πριν από δύο χρόνια, μάλιστα, ο αντιρατσιστής Γκίντερ Γκρας, με την ευκαιρία της βράβευσης του Γιασάρ Κεμάλ στο Φεστιβάλ της Φρανφούρτης με το Βραβείο Ειρήνης, επιτέθηκε στην πολιτική της χώρας του απέναντι στην Τουρκία. «Ντρέπομαι για τη χώρα μου, που έχει ξεπέσει τόσο ώστε να κάνει μπίζνες και να συνεργάζεται με δολοφόνους που εξοντώνουν τους Κούρδους», είπε, ενώ χαρακτήρισε «πράξη βαρβαρότητας» τις απελάσεις Κούρδων στην Τουρκία και «πολιτική μίσους» τη συμπεριφορά των γερμανικών αρχών απέναντι στους Τούρκους που ζουν στη Γερμανία.

Με την ίδια ορμή ο αντικαπιταλιστής και υπέρμαχος των ανθρωπίνων δικαιώματων Γκίντερ Γκρας τάχθηκε υπέρ των ΝATΟϊκών βομβαρδισμών στη Γιουγκοσλαβία. Η ευαισθησία του απέναντι στα δικαίωματα των προσφύγων και μεταναστών ήταν όμως γνωστή και εκφρασμένη. «Με την καθησυχαστική παρουσία μας επιτρέψαμε τη γενοκτονία στην πρώην Γιουγκοσλαβία, γιατί εκεί δεν υπάρχει πετρέλαιο. Κάνουμε λες και πολιτική και οικονομία μπορεί να απαλλαγούν από κάθε ηθικό κριτήριο. Γιατί υποτίθεται ότι η οικονομία της αγοράς λειτουργεί μόνο πέραν κάθε ήθους, γιατί η διαφθορά είναι μέρος του συστήματος », είχε δηλώσει στην εφημερίδα «Ελ Παΐς».

Tώρα μπορεί να γεράσει

«Είμαι ευτυχής», είπε χθες στους δημοσιογράφους ο Γκίντερ Γκρας, έξω από το σπίτι του στο Μπέλεντορφ της βόρειας Γερμανίας έχοντας στο πλευρό του τη γυναίκα του και το σκύλο τους. «Ημουν υποψήφιος για το Νόμπελ τα τελευταία 20 χρόνια. Ηταν κάτι που με κράταγε νέο. Τώρα πια τα γηρατειά είναι αμετάκλητα».

«Ολοι οι Γερμανοί γιορτάζουν μαζί του», δήλωσε ο καγκελάριος της Γερμανίας Γκέρχαρντ Σρέντερ, που έμαθε τη βράβευση του Γκίντερ Γκρας ενώ βρισκόταν για επίσημη επίσκεψη στην Πράγα.

«Ηταν μια εύκολη επιλογή», δήλωσε και ο γραμματέας της Σουηδικής Ακαδημίας Ορας Ενγκταλ. «Ο Γκίντερ Γκρας έχει πολλά να πει και η γραφή του έχει μεγάλο βάρος. Κέρδισε την αγάπη της Ακαδημίας». Οσο για τις αμφιλεγόμενες πολιτικές απόψεις του νομπελίστα συγγραφέα ο εκπρόσωπος της Ακαδημίας προτίμησε να τις προσπεράσει. «Στην πραγματικότητα ο Γκίντερ Γκρας έχει βρεθεί μέσα σε θύελλες πολύ συχνά. Η ένωση των δυο Γερμανιών ήταν, ίσως, η χειρότερη, αλλά δεν πήραμε τέτοια πράγματα υπόψη μας».

Στο σκεπτικό της η Σουηδική Ακαδημία στέκεται ιδιαίτερα στο πρώτο μυθιστόρημα του Γκίντερ Γκρας «Το τενεκεδένιο ταμπούρλο» (1959), γιατί εγκαινίασε μια νέα εποχή της γερμανικής λογοτεχνίας «ύστερα από δεκαετίες γλωσσικής και ηθικής καταστροφής». Σύμφωνα με τη Σουηδική Ακαδημία, ο Γκίντερ Γκρας με το «Τενεκεδένιο ταμπούρλο» «αναλαμβάνει το τεράστιο έργο της ανασκόπησης της σύγχρονης ιστορίας φέρνοντας στο προσκήνιο κάθε τι το ξεχασμένο και αποκηρυγμένο: τα θύματα, τους χαμένους και τα ψέματα που οι ανθρωποι ήθελαν να ξεχάσουν γιατί κάποτε είχαν πιστέψει σ' αυτά».

Ο Γκίντερ Γκρας στερέωσε τη φήμη του με τα δύο επόμενα βιβλία του, «Η γάτα και το ποντίκι» και «Τα σκυλίσια χρόνια», που κυκλοφόρησαν στό διάστημα 1959- 1963 αποτελώντας μαζί με το «Τενεκεδένιο ταμπούρλο» την «Τριλογία του Ντάντσιχ», μια συνολική ματιά πάνω στη φρίκη του πολέμου, αλλά και την ενοχή που δεν έλεγε να εγκαταλείψει τους Γερμανούς ακόμα και πολλά χρόνια μετά την πτώση του Χίτλερ. Το Ντάντσιχ, σημερινό Γκντάσκ της Πολωνίας, είναι η πόλη που γεννήθηκε το 1927 από Πολωνούς γονείς ο Γκίντερ Γκρας. Σ' αυτήν πέρασε τα νεανικά του χρόνια και είδε να καταστρέφεται μπροστά στα μάτια του ο κόσμος της παιδικής του ηλικίας. Εφηβος ακόμα πέρασε στην οργάνωση της χιτλερικής νεολαίας και το 1944 στρατολογήθηκε στην πολεμική αεροπορία για να βρεθεί λίγο αργότερα τραυματισμένος σε αμερικανικό στρατόπεδο αιχμαλώτων.

Αρχισε να γράφει γύρω στά 1955. Στην αρχή δοκίμασε την ποίηση, αλλά και το θεατρικό λόγο, έντονα επηρεασμένος από το θέατρο του παραλόγου. Η λογοτεχνία, όμως, τον κέρδισε για να του χαρίσει την αθανασία και ένα Nόμπελ.

Στην Ελλάδα έχουν μεταφραστεί και κυλοφορήσει τα βιβλία του «Η γάτα και το ποντίκι» (εκδόσεις Διογένης), «Το τενεκεδένιο ταμπούρλο» (Εστία), «Μπουτ το ψάρι», «Δυσοίωνα κοάσματα» και «Ευρύ πεδίο», όλα από τον «Οδυσσέα».

«Hμουν υποψήφια για το Nόμπελ τα τελευταία 20 χρόνια. Hταν κάτι που με κράταγε νέο, τώρα πια τα γηρατειά είναι αμετάκλητα», δήλωσε ο Γκίντερ Γκρας- εδώ με το σκύλο του, χθες