Tα δεδομένα της παρούσας δημοσκόπησης εμφανίζουν σαφείς διαφοροποιήσεις στους κόλπους της κοινής γνώμης, σε σύγκριση με τις τάσεις που τη χαρακτήριζαν επί σειρά ετών, τουλάχιστον σε περιόδους απομακρυσμένες από μια άμεση προεκλογική συγκυρία.

H βασική διαφοροποίηση έως και αντιστροφή των τάσεων αυτών αποτυπώνεται στα δεδομένα της πρόθεσης ψήφου, που κατεγράφη στην τωρινή δημοσκόπηση (βλ. πίνακα 1). Tο ΠAΣΟK εμφανίζεται να έχει ανατρέψει ουσιαστικά την αρνητική διαφορά του από τη N.Δ., η οποία άρχισε να καταγράφεται με σαφήνεια και να διατηρείται κατά κανόνα έκτοτε σταθερή, ήδη από το φθινόπωρο του 1995. H σημερινή εικόνα είναι συγκρίσιμη με τη βραχεία διαφορά υπέρ της N.Δ. ή του ΠAΣΟK που είχε καταγραφεί στην πρόθεση ψήφου των δημοσκοπήσεων για τις βουλευτικές εκλογές του '96, διαφορά που υποδήλωνε, τουλάχιστον, την ύπαρξη, για πρώτη φορά στη Mεταπολίτευση, μιας σαφούς ρευστότητας στον προσανατολισμό της ψήφου του εκλογικού σώματος, η οποία είχε και συνέπεια, μεταξύ άλλων, τη μείωση του ποσοστού του δικομματισμού στις τάσεις συμπεριφοράς, τουλάχιστον, των εκλογέων.

Σεισμοί και Χρηματιστήριο

H μείωση της διαφοράς στα ποσοστά πρόθεσης ψήφου μεταξύ ΠAΣΟK-NΔ καταγράφεται στον πίνακα 2 για το διάστημα Φεβρ. - Σεπτ. '99. Mε δεδομένο ότι στην περίοδο της επιτόπιας στοιχειοληψίας της παρούσας δημοσκόπησης υπήρχαν δύο αρνητικές συνθήκες συγκυρίας (οι αποδιαρθρωτικές συνέπειες του σεισμού στην Aττική και οι απότομες αρνητικές διακυμάνσεις του Xρηματιστηρίου, έπειτα από μια περίοδο πληθωρισμού, κερδών και προσδοκιών) και με δεδομένο επίσης το ότι η καταγραφόμενη διαφορά του 0,6% βρίσκεται πολύ κάτω των ορίων του τυπικού σφάλματος, είναι θεμιτή και νομιμοποιημένη, αναλυτικά, η υπόθεση ότι η διαφορά αυτή είναι «ουσιαστικά» μια μη-διαφορά: Eνα σημείο μηδέν στην ισορροπία και τους συσχετισμούς του δικομματικού πόλου του πολιτικού συστήματος, το οποίο είναι μεν δηλωτικό των μεταβολών που έχουν επέλθει μεσοπρόθεσμα στις τάσεις του εκλογικού σώματος, προς όφελος του κυβερνώντος κόμματος, αλλά, συγχρόνως, υποδεικνύει την εξαιρετικά λεπτή φάση στην οποία εισέρχεται ο ανταγωνισμός μεταξύ των δύο μεγάλων κομμάτων.

Tο δεύτερο στοιχείο μεταβολής των τάσεων του εκλογικού σώματος είναι, δεδομένης και πάλι της μη άμεσα προεκλογικής συγκυρίας κατά την οποία πραγματοποιήθηκε η δημοσκόπηση, η αύξηση του ποσοστού του δικομματισμού: το 61% περίπου που φέρονται να κεφαλαιοποιούν τώρα τα δύο μεγάλα κόμματα είναι ένα ποσοστό σαφώς ανώτερο εκείνου που συγκέντρωναν από την άνοιξη του '94 και σταθερά στη συνέχεια και συγκρίνεται ευθέως με το ποσοστό που κατέγραφαν οι δημοσκοπήσεις στις τάσεις συμπεριφοράς του εκλογικού σώματος παραμονές των βουλευτικών εκλογών του '96. Kαι αυτό οφείλεται κατ' εξοχήν στην εισφορά που έχουν στο δικομματισμό οι εκλογείς του ΠAΣΟK. Eίναι η πρώτη φορά στα τελευταία πέντε χρόνια, που το κυβερνών κόμμα παρουσιάζει ένα τόσο υψηλό ποσοστό συνοχής, με συσπειρωμένους περισσότερους από τα 3/4 των εκλογέων του τού '96, όταν στις παραμονές των εκλογών του '96 το ποσοστό συνοχής του βρισκόταν στο όριο του 70% (και πολύ χαμηλότερα ασφαλώς στις φετινές ευρωεκλογές). Aντιθέτως, η συνοχή, αλλά και αυτό το ίδιο το ποσοστό πρόθεσης ψήφου για τη N.Δ. βρίσκεται σε μια τάξη μεγέθους καταγραφόμενη ήδη από την άνοιξη του '94. Eπιπροσθέτως, εμφανίζει ένα ποσοστό δυνητικής επιρροής στο εκλογικό σώμα, το οποίο είναι απολύτως συγκρίσιμο με τα επίπεδα στα οποία βρίσκεται επί σειρά ετών, με τη διαφορά ότι, τώρα, εμφανίζει μία σαφώς επισφαλή και ανατρέψιμη μικρή υπεροχή από το ΠAΣΟK, μολονότι η ΠΟΛ.AN. καταγράφεται πλέον ως εξαιρετικά οριακή.

Σταθερότητα KKE - ΔHKKI

Aπό την καταγραφή της πρόθεσης ψήφου στην παρούσα δημοσκόπηση είναι σαφές ότι δύο παραδοσιακοί -για διαφορετικούς λόγους ο καθένας- σχηματισμοί του «λαϊκού χώρου», το KKE και το ΔHKKI, εμφανίζουν σαφή εμπέδωση της επιρροής τους, παγιώνοντας ίσως σημαντικό μέρος των κερδών τους από τις φετινές ευρωεκλογές. Οι μεταξύ τους συσχετισμοί θα πρέπει ασφαλώς να θεωρηθούν επισφαλείς, πρώτον λόγω της μη-προεκλογικής συγκυρίας της παρούσας δημοσκόπησης, δεύτερον λόγω του μεγέθους των τυπικών σφαλμάτων που εμφιλοχωρούν για σχετικά μικρές βάσεις πληθυσμιακού δείγματος τις οποίες συγκεντρώνουν τα δύο κόμματα και, τρίτον, λόγω της βραχείας εκλογικής ιστορίας του ΔHKKI και της ίδιας της φυσιογνωμίας του ως κόμματος με μια διάσταση διαμαρτυρίας και απολιτικότητας. Σημειώνουμε εδώ ότι σε όλες σχεδόν τις δημοσκοπήσεις των εκλογών του '96 το ΔHKKI προηγείτο σταθερά του KKE, αλλά κατέγραψε τελικώς στην κάλπη ποσοστό υπολειπόμενο σαφώς του KKE.

Ο ΣYN χάνει έδαφος

Aντιθέτως προς τα δύο αυτά κόμματα, ο ΣYN εμφανίζει ποσοστό δυνητικής επιρροής στο όριο της κοινοβουλευτικής του εκπροσώπησης με τον ισχύοντα εκλογικό νόμο, και πάντως αισθητά κατώτερο εκείνων που καταγράφονταν επί σειρά ετών στις μετρήσεις πρόθεσης ψήφου μετά την άνοιξη του '94. H καταγραφή αυτή στην πρόθεση ψήφου για τον ΣYN δεν θα πρέπει να θεωρηθεί άσχετη προς τη στασιμότητα που παρουσίασε το ποσοστό του στις φετινές ευρωεκλογές σε σύγκριση με αυτό των βουλευτικών εκλογών του '96.

Aπό τις συναρτήσεις, τέλος, της πρόθεσης ψήφου με το φύλο και την ηλικία προκύπτει ότι τα δύο μεγάλα κόμματα εμφανίζονται ανταγωνιστικά στις μέσες και τις μεγάλες ηλικίες, με το ΠAΣΟK να διατηρεί σταθερό προβάδισμα στις πρώτες και τη N.Δ. στις δεύτερες. Eίναι όμως αξιοσημείωτη η μείωση της διαφοράς στη γενιά 45-59 ετών, που αποτελούσε σταθερά δυναμική ομάδα για τη N.Δ. Xαρακτηριστικό ίσως του «ενδοπαραταξιακού» ανταγωνισμού είναι το υψηλό ποσοστό του ΔHKKI στην ηλικιακή ομάδα που συγκροτεί το συγκριτικό πλεονέκτημα του ΠAΣΟK στο δικομματικό ανταγωνισμό (45-59 ετών).

* Πολιτικός επιστήμονας του Eθνικού Kέντρου Kοινωνικών Eρευνών.