Ο Σέρβος μίλησε για τις ελληνικές αρχές, τον Mιλόσεβιτς, την αντιπολίτευση, τον Aρκάν και τις «επενδύσεις του...»

Tου TAKH MIXA

Οταν ένας συνάδελφος μου είπε το Σάββατο το πρωί στην Kωνσταντινούπολη όπου βρισκόμαστε, στο πλαίσιο ενός δημοσιογραφικού συνεδρίου, ότι «κάποιος» Βλαντιμίρ Μποκάν είχε δολοφονηθεί το προηγούμενο βράδυ έξω από το σπίτι του στη Βούλα, ένιωσα το πάτωμα να φεύγει κάτω από τα πόδια μου.

Οχι μόνο γιατί τον είχα γνωρίσει και συναντήσει πρόσφατα, αλλά γιατί επίσης ο Βλαντιμίρ Μποκάν ήταν ταυτισμένος με πολλά χρόνια έρευνας σχετικά με τις οικονομικές δραστηριότητες μεταξύ Αθήνας και του καθεστώτος Μιλόσεβιτς κατά τη διάρκεια του πολέμου στην πρώην Γιουγκοσλαβία.

Πράγματι, ο «Βάνια», όπως τον αποκαλούσαν οι φίλοι του διαδραμάτισε ένα πολύ σημαντικό ρόλο στην οργάνωση και υλοποίηση της παραβίασης του εμπάργκο που αφορούσε το τόσο ζωτικό για τη σερβική πολεμική μηχανή, πετρέλαιο.

Θα πρέπει να τονισθεί εδώ, ότι οι κρατικές αρχές αρνούνταν συστηματικά να δώσουν οποιαδήποτε πληροφορία θα βοηθούσε την έρευνα ή να απαντήσουν στα ερωτήματα που τους έθετα το τελευταίο έτος σχετικά με τον δολοφονηθέντα.

Αυτό που καθιστά την περίπτωση του Βλαντιμίρ Μποκάν ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα για τον Ελληνα αναγνώστη, είναι το γεγονός ότι το κέντρο των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων του καθ' όλη την περίοδο του πολέμου στην πρώην Γιουγκοσλαβία ήταν η Ελλάδα και ότι ο ίδιος είχε αποκτήσει στο χρόνο ρεκόρ των δύο ετών ελληνική υπηκοότητα, τέλη του '94 ή αρχές του '95.

Το όνομα του Βλαντιμίρ Μποκάν είχε εμφανισθεί τα τελευταία χρόνια επανειλημμένα τόσο στα ελληνικά όσο και στα διεθνή ΜΜΕ. Στην Ελλάδα το όνομά του εμφανιζόταν κυρίως σε σχέση με την πολυτελέστατη κατοικία του στη Βούλα, που τροφοδότησε πολλά δημοσιεύματα στα οποία εκφραζόταν η υποψία ότι ο πραγματικός ιδιοκτήτης ήταν ο Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς.

Στο διεθνή χώρο το όνομα του Μποκάν έγινε γνωστό από πρόσφατο (1999) άρθρο στη γαλλική «Κουριέ Ιντερνασιονάλ». Σύμφωνα με το δημοσίευμα ο Βλαντιμίρ Μποκάν είχε στρατολογηθεί από τις ελληνικές μυστικές υπηρεσίες για να κάνει «λαθρεμπόριο για λογαριασμό των κυβερνήσεων Μιλόσεβιτς και Μητσοτάκη».

Σε αντάλλαγμα, η ελληνική κυβέρνηση του έδωσε την ελληνική υπηκοότητα και την ελευθερία να αναπτύξει απρόσκοπτα τις επιχειρηματικές του δραστηριότητες, υποστηρίζει η γαλλική εφημερίδα

Aποσιωπητικά...

Eπειτα από πολλές προσπάθειες κατάφερα να συναντηθώ με τον Βλαντιμίρ Μποκάν το βράδυ της Δευτέρας 2 Οκτωβρίου. Μείναμε 4 ώρες μαζί, από τις 9 μέχρι τη 1 το πρωί, συζητώντας και πίνοντας ουίσκι. Ηταν ένα πάρα πολύ συμπαθητικό και ευγενικό άτομο. Η συζήτησή μας είχε κυρίως διερευνητικό χαρακτήρα. Ηταν η πρώτη προσπάθεια να χτισθούν γέφυρες, να δημιουργηθεί το απαραίτητο κλίμα εμπιστοσύνης, να διερευνηθεί το πλαίσιο εντός του οποίου ο συνομιλητής μου ήταν διατεθειμένος να κινηθεί. «Ακουμπήσαμε» τα θέματα τα οποία στις επόμενες συναντήσεις μας θα αναλύονταν σε βάθος: Τις επιχειρηματικές του δραστηριότητες στην Ελλάδα, τις σχέσεις του με τις ελληνικές αρχές και Eλληνες επιχειρηματίες και, τέλος, τις οικονομικές σχέσεις Ελλήνων πολιτικών με το καθεστώς Μιλόσεβιτς. Η επόμενη συνάντησή μας είχε προγραμματισθεί για τις αρχές αυτής της εβδομάδας.

(Ομως αυτοί που παρακολουθούσαν τα τηλεφωνήματά μας, είχαν προφανώς διαφορετική γνώμη).

Μόλις είχαμε βγει από το Φιατάκι μου, απέναντι από το Kentucky Fried Chicκen στην κεντρική λεωφόρο της Γλυφάδας, όταν είδαμε μια μπλε πολυτελή Μερσεντές να μας πλησιάζει. Ημουν με το φίλο Ρόι Γκούτμαν, το δημοσιογράφο της εφημερίδας της Νέας Υόρκης «Νιουσντέι» γνωστό από τα ρεπορτάζ του για την την αποσταθεροποιητική δράση της CIA στη Νικαράγουα και τα «εγκλήματα του καθεστώτος Μιλόσεβιτς στη Βοσνία».

Για τα ρεπορτάζ του για τη Βοσνία είχε τιμηθεί με το δημοσιογραφικό βραβείο Πούλιτσερ το 1993. Είχε έρθει στην Ελλάδα για να γνωρίσει και να συζητήσει με ορισμένα άτομα που έπαιξαν τα τελευταία έτη καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της οικονομικής, πολιτικής και ιδεολογικής πτυχής του άξονα Αθηνών-Βελιγραδίου. Πρόκειται για τους Κωνσταντίνο Μητσοτάκη, Αλέξανδρο Λυκουρέζο, Ευάγγελο Μυτιληναίο και Βλαντιμίρ Μποκάν. Ο «Βάνια» ήταν ο πρώτος στη σειρά των συναντήσεών μας.

H συνάντηση

Η πολυτελής Μερσεντές, πλησίασε και σταμάτησε δίπλα μας. «Μποκάν. Βλαντιμίρ Μποκάν», είπε με ένα ζεστό χαμόγελο ο σαραντάχρονος καθώς μας άνοιγε την πόρτα. Η έκπληξή μας ήταν μεγάλη. Ποτέ δεν περιμέναμε ότι το άτομο που σύμφωνα με πολλούς έπαιξε σημαντικό ρόλο στην παραβίαση του εμπάργκο που γινόταν από τον ελληνικό χώρο, θα ήταν -και θα φαινόταν- τόσο νέος.

Yστερα από μερικά λεπτά οδήγησης φτάσαμε σε μια μονοκατοικία που καλυπτόταν από έναν υπερυψωμένο τοίχο. Μόλις βγήκαμε από τα αυτοκίνητο, δύο τεράστια Pοντβάιλερ άρχισαν να μας πλησιάζουν γρυλλίζοντας απειλητικά -ίσως να νόμισαν ότι είχαμε φιλονατοϊκές απόψεις. Μπήκαμε στο «γραφείο».... Με μασίφ σιδερένιες πόρτες που αμπάρωναν ηλεκτρονικά από μέσα και με κλειστά κυκλώματα τηλεόρασης να καλύπτουν και την τελευταία γωνιά.

n «Δεν είναι κάπως υπερβολική για ένα γραφείο η θωράκιση;», τον ρωτήσαμε. «Σε ανησυχεί τίποτα;».

Εγνεψε αρνητικά. «Εμένα μου φαίνεται ένα νορμάλ γραφείο» απάντησε. «Ούτε με ανησυχεί κάτι».

Ο Βάνια ήταν ομιλιτικότατος. Μας εξήγησε πως ακόμα και επί εποχής Τίτο, τότε που τελείωνε το Λύκειο, είχε αρχίσει να διαβλέπει ότι το μέλλον βρίσκεται στην ελεύθερη οικονομία. Ανοιξε λοιπόν μερικά μικροκαταστήματα ρούχων. Με χίλιες δυο δυσκολίες φυσικά. Οι δουλειές του συνεχώς μεγάλωναν. Ομως το μεγάλο επιχειρηματικό του άλμα το πραγματοποιεί το 1992, όταν επιβάλλεται το πρώτο πετρελαϊκό εμπάργκο στη χώρα του. Αντιλαμβάνεται, όπως μας εξιστόρησε, ότι εδώ ήταν ένας τομέας που αφ' ενός θα του επέτρεπε να βοηθήσει τους σκληρά δοκιμαζόμενους συμπατριώτες του και αφ' ετέρου να κερδίσει και αρκετά χρήματα. Αρχισε λοιπόν να εισάγει παράνομα (λόγω του εμπάργκο ) διάφορα παράγωγα πετρελαίου από την Ελλάδα -κυρίως λιπαντικά.

Eξι σφαίρες

Τον Αύγουστο του '92, ενώ οδηγούσε με το τζιπ του στη λεωφόρο Eπανάστασης στο Bελιγράδι τον πλησιάζει μια κόκκινη BMW. Ο συνοδηγός βγάζει ένα περίστροφο και τον πυροβολεί έξι φορές. Τρεις σφαίρες σφηνώνονται στο κορμί του, δύο στους ώμους του και μία στον αυχένα. Επιβιώνει από θαύμα. Eπειτα απ' αυτό το επεισόδιο, η απόφασή του θα είναι οριστική: Πρέπει να εγκαταλείψει το Βελιγράδι. Υπάρχουν και άλλες χώρες από τις οποίες μπορεί να βοηθήσει τη Σερβία. Οπως η Ελλάδα, την οποία, όπως ισχυρίστηκε, επισκεπτόταν πολύ συχνά από το 1984. «Η Ελλάδα μού άρεσε, καθώς και οι άνθρωποί της. Αγαπούν τους Σέρβους», μας είπε.

Δύο χρόνια μετά την άφιξή του στην Ελλάδα, τέλη του '94 απέκτησε την ελληνική υπηκοότητα. «Πώς τα κατάφερες, Βάνια», τον ρωτήσαμε. «Ούτε ποδοσφαιριστής είσαι ούτε μπασκεμπολίστας»

Ομως, όπως μας εξήγησε, είχε μόνιμη άδεια εγκατάστασης στην Ελλάδα από το 1984 και διαμέρισμα στη Γλυφάδα. «Είχα όλα τα χαρτιά». Εννοούσε κυρίως τους λογαριασμούς της ΔΕΗ και του ΟΤΕ, που οι αρμόδιοι έκριναν ότι πιστοποιούσαν την παραμονή του στη χώρα.

«Μήπως σε βοήθησε η ιδιαίτερη σχέση σου με την κυβέρνηση Μητσοτάκη στην οποία είχε αναφερθεί ο διεθνής Τύπος;», επιμείναμε να μάθουμε. «Οχι», απάντησε. «Δεν είχα καμιά σχέση με την κυβέρνηση Μητσοτάκη. Εγώ», πρόσθεσε «ψηφίζω πάντοτε ΠΑΣΟΚ!».

Η Γλυφάδα λοιπόν γίνεται το κέντρο των επιχειρηματικών του δραστηριοτήτων, που αναπτύσσονται σε παγκόσμια κλίμακα. «Ποιες ήταν αυτές οι δραστηριότητες;» ρωτήσαμε. Δεν δίστασε να μας απαντήσει: Σπάσιμο του πετρελαϊκού εμπάργκο στη Γιουγκοσλαβία και «εμπόριο», όπως το αποκάλεσε ο ίδιος, τσιγάρων.

Οσον αφορά την παραβίαση του πετρελαϊκού εμπάργκο, το 1995 είχε αγοράσει ένα πλοίο το οποίο το γέμιζε με πετρέλαιο στην Ελλάδα και το έστελνε στο Μπαρ στο Μαυροβούνιο, απ' όπου έβρισκε το δρόμο του για τη Σερβία. «Και οι ελληνικές αρχές;» ρωτήσαμε.

«Οι ελληνικές αρχές μάς διευκόλυναν με κάθε τρόπο» μας απάντησε. «Δεν μας ζητούσαν π.χ. ποτέ δελτίο παραδόσεως στο οποίο αναφέρεται η χώρα προορισμού του φορτίου. Οι ελληνικές αρχές, όπως και ο ελληνικός λαός, συνειδητοποιούσαν πόσο άδικο ήταν το εμπάργκο που είχε επιβληθεί στο σερβικό λαό».

Τον ρωτήσαμε αν συνεργαζόταν με κάποιον Eλληνα επιχειρηματία στην αγορά και μεταφορά πετρελαίου. «Οχι. Το πετρέλαιο που αγόραζα ήταν κρατικό». Επίσης αρνητική ήταν και η απάντησή του στο ερώτημα αν σήμερα συνεργάζεται με κάποιον Ελληνα επιχειρηματία.

H παραβίαση

Nα σημειωθεί ότι τα λεγόμενα του Βλαντιμίρ Μποκάν σχετικά με τη στάση των ελληνικών αρχών εναρμονίζονται πλήρως με τη μεταγενέστερη εμπιστευτική έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του Σεπτεμβρίου 1995. Σύμφωνα με την έκθεση, οι ελληνικές αρχές συνέβαλλαν στην παραβίαση του εμπάργκο στην πρώην Γιουγκοσλαβία μη τηρώντας το σύστημα προελέγχου, το οποίο πιστοποιούσε την ύπαρξη και ταυτότητα του παραλήπτη.

Παρεμπιπτόντως, από το 1992 μέχρι σήμερα, όλες οι ελληνικές κυβερνήσεις διέψευδαν τα δημοσιεύματα ξένων εντύπων στα οποία γινόταν αναφορά στην παραβίαση του εμπάργκο από Ελληνες και Σέρβους επιχειρηματίες με τη σύμφωνη γνώμη των αρχών.

Προλαβαίνοντας τις απορίες μας σχετικά με τους ενδεχόμενους κινδύνους που διέτρεχε αποκαλύπτοντάς μας ότι παραβίαζε το εμπάργκο, ο Βλαντιμίρ Μποκάν μας είπε κάτι το οποίο δεν είναι ευρύτερα γνωστό. Οτι δηλαδή η πράξη της παραβίασης του εμπάργκο δεν συνιστούσε αδίκημα στην Ελλάδα. «Μην ξεχνάτε ότι το σπάσιμο του εμπάργκο δεν αποτελεί αδίκημα στην Ελλάδα. Απλά, άμα σε πιάσουν, σου κατάσχουν το φορτίο».

Φυσικά αυτή την άποψη δεν τη συμμεριζόταν η Ευρωπαϊκή Ενωση. «Είχαν έρθει αρκετές φορές από τις Βρυξέλλες υπάλληλοι της Ευρωπαϊκής Ενωσης να με επισκεφθούν», μας είπε με νόημα.

Μια άλλη επικερδής δραστηριότητα του συνομιλητή μας ήταν αυτό που ο ίδιος αποκάλεσε «εμπόριο» τσιγάρων. «Παρελάμβανα νόμιμα τα αμερικανικά τσιγάρα στο Ρότερνταμ, τα οποία υποτίθεται ότι είχαν τελικό προορισμό τη Ρουμανία. Ομως τα τσιγάρα αυτά κατέληγαν στο Μαυροβούνιο, απ' όπου τα πούλαγα σε Ιταλούς. Kι αυτοί τα διοχέτευαν στην Ιταλία. Φυσικά ένα μέρος του φορτίου έβρισκε και το δρόμο του για το Βελιγράδι», είχε προσθέσει.

Για τον Mάρκο

Στην Ελλάδα τα ΜΜΕ έφεραν τον Βλαντιμίρ Μποκάν να έχει ιδιαίτερες σχέσεις με την οικογένεια Μιλόσεβιτς και ιδιαίτερα το γιο του, Μάρκο. Μάλιστα σύμφωνα με πολλά δημοσιεύματα, η πολυτελέστατη βίλα του στη Βούλα λέγεται ότι ανήκει στο Σέρβο πολιτικό.

«Τίποτα απ' αυτά δεν είναι αλήθεια», μας διέκοψε. «Οι γείτονες είδαν ότι έχτιζα μια πισίνα κάτω από τη γη. Αρχισαν λοιπόν να υποψιάζονται ότι ίσως να την προόριζα για υψηλούς φιλοξενούμενους που θα ήθελαν να κάνουν το μπάνιο τους μακριά από το φως της δημοσιότητας. Ηταν λοιπόν φυσικό να υποψιασθούν ότι η πισίνα προοριζόταν για τον Μιλόσεβιτς».

Ο συνομιλητής μας αρνήθηκε ότι είχε ιδιαίτερη σχέση με το γιο του Μιλόσεβιτς, τον Μάρκο. «Τον έχω δει και του έχω μιλήσει μερικές φορές, αλλά τίποτα παραπάνω». Ο Μάρκο Μιλόσεβιτς, που σύμφωνα με τον Mποκάν ελέγχει σήμερα σχεδόν ολοκληρωτικά το λαθρεμπόριο τσιγάρων στη Γιουγκοσλαβία, βρίσκεται στη λίστα των 300 ατόμων στα οποία η Ευρωπαϊκή Ενωση έχει επιβάλει απαγόρευση χορήγησης βίζας. Ομως, όπως έχει αναφερθεί στο διεθνή Τύπο, ο Μάρκο έχει επισκεφθεί επανειλημμένα την Ελλάδα παρά την απαγόρευση. «Ο Μάρκο», μας είπε με νόημα, «μπορούσε να έλθει στην Ελλάδα όποτε ήθελε. Επίσης -διευκρίνισε- «όλοι αυτοί που ήταν στη λίστα μπορούσαν να επισκέπτονται την Κύπρο που δεν ζητούσε βίζα».

Eπενδύσεις

Σε αντίθεση με πολλούς άλλους, τα χρήματα τα οποία κέρδισε ο Βλαντιμίρ Μποκάν από τις δραστηριότητές του κατά τη διάρκεια του πολέμου, δεν τα επένδυσε ούτε σε βίλες στο Λος Αντζελες ούτε σε σαλέ στην Ελβετία. Αντίθετα, όπως ισχυριζόταν, τα επένδυσε όλα στην πατρίδα του κάτι που θα τον έκανε να είναι -αν ζούσε- ένας από τους σημαντικούς οικονομικούς παράγοντες του μέλλοντος.

«Ολον αυτό τον καιρό επένδυα στη Σερβία», μας είπε. Είχε στην ιδιοκτησία του την εταιρεία «Stampa» στην οποία ανήκουν 700 περίπτερα στο Βελιγράδι και στις μεγαλύτερες πόλεις που απασχολούν περίπου 1.600 άτομα. Τα περίπτερα πουλάνε εφημερίδες, τσιγάρα και λαχνούς. Επίσης είχε στην ιδιοκτησία του ναυπηγείο στο Δούναβη, στο Νόβι Σαντ, καθώς και εταιρεία ιδιοκτησίας ακινήτων. Τέλος, είχε μετοχές στα μεταλλεία του Bor και σε εργοστάσια παραγωγής λιπασμάτων κοντά στα σύνορα με τη Ρουμανία.

Ο Βάνια πίστευε ότι η έξοδος της πατρίδας του από την απομόνωση θα έδινε μεγάλη αξία στις επενδύσεις του. «Αυτό σκέφτεται και ο κ. Μυτιληναίος και επενδύει;», τον ρωτήσαμε.

«Οι επενδύσεις του κ. Μυτιλιναίου», απάντησε, «είναι εικονικές. Βάζει 100 παίρνει 100. Απλά τον χρησιμοποιεί ο Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς ως μέρος των δημόσιων σχέσεών του, δηλαδή για να δείχνει ότι ξένοι κάνουν επενδύσεις στη χώρα». (Οταν ανέφερα αυτή την εκδοχή στον Ευάγγελο Μυτιληναίο, τη χαρακτήρισε ανόητη).

Για τον Aρκάν

Η είδηση που τον είχε συγκλονίσει περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη τα τελευταία χρόνια, ήταν ο θάνατος του Αρκάν. «Με τον Αρκάν είχαμε μια φιλία που πήγαινε πίσω 20 χρόνια. Πραγματικό παλλικάρι. Ηταν ο μόνος τον οποίο σέβονταν οι Ειδικές Δυνάμεις».

«Και τα εγκλήματα για τα οποία κατηγορείται;», τον ρωτήσαμε: «Είναι αλήθεια ότι τον τελευταίο ο καιρό έκανε λάθη», είχε αναγνωρίσει. Οσον αφορά τους ενόχους για το θάνατο του Αρκάν, ο συνομιλητής μας δεν είχε καμιά αμφιβολία. «Πρόκειται για ανθρώπους του καθεστώτος Μιλόσεβιτς. Τον σκότωσαν ίσως επειδή τον θεωρούσαν άνθρωπο του Τζουγκάνοβιτς. Ισως πάλι επειδή φοβόντουσαν ότι επρόκειτο να καταθέσει στο Δικαστήριο της Χάγης. Πάντως, είναι γεγονός ότι τον τελευταίο καιρό ο Αρκάν σκεφτόταν να αποχωρήσει από τη δημοσιότητα και να αφοσιωθεί ολοκληρωτικά στην οικογένειά του».

«Eκανε κακό»

«Και το μέλλον;», τον ρωτήσαμε. «Ο Μιλόσεβιτς έκανε πολύ κακό στη Γιουγκοσλαβία», αποκρίθηκε. «Πιστεύω ότι με τον Κοστούνιτσα η χώρα θα πάει μπροστά. θα γίνει μια σύγχρονη ευρωπαϊκή χώρα, όπως της ταιριάζει».

Βοηθάει την αντιπολίτευση;

«Μιλούσα πρόσφατα με τον φίλο μου τον Τζίντζιτς», απάντησε. «Του είπα άμα θες να αγοράσεις σφαίρες να σε βοηθήσω οικονομικά. Αλλά απλά για να λες ωραία λόγια, δεν χρειάζεσαι λεφτά». Πάντως, όπως μας αποκάλυψε, η αντιπολίτευση του ζήτησε να κρατήσει ανοιχτά τα περίπτερά του την ημέρα της γενικής απεργίας, έτσι ώστε να έχει εφημερίδες να διαβάζει ο κόσμος. «Και αυτό έκανα», είπε απλά.