Του ΘΩΜΑ ΤΣΑΤΣΗ

Μόνο τη γνωστή έκφραση από την περίοδο της χούντας «Πατρίς, Θρησκεία, Οικογένεια» και το τραγουδάκι του κατηχητικού «τα χριστιανόπουλα θα πάνε με χαρά», δεν ακούστηκε χθες κατά τη διάρκεια της πεντάωρης συνεδρίασης της Ιεραρχίας.

H συνεδρίαση ξεκίνησε με την τυπική προσφώνηση του αρχιεπισκόπου και την αντιφώνηση του πρώτου τη τάξει μητροπολίτη Μεσσηνίας Χρυσόστομου. Αμέσως μετά ακολούθησε η πρώτη έκπληξη. Και φάνηκε στα πρόσωπα κάποιων από τους 70 μητροπολίτες που ήταν παρόντες.

Με πρωτοβουλία του αρχιεπισκόπου Χριστόδουλου, διαβάστηκε ένα κείμενο με αποδέκτη την Εκκλησία της Κύπρου. Σε αυτό ασκείτο ευθέως εξωτερική πολιτική. Ανάμεσα στ' άλλα ο αρχιεπίσκοπος τόνισε: «Η μη λύσις του Κυπριακού είναι συγκριτικά καλύτερη από μία κακή λύση».

Eισήγηση

Το μεγαλύτερο μέρος της συνεδρίασης της Iεραρχίας αναλώθηκε στο διάβασμα της εισήγησης του μητροπολίτη Μεσσηνίας Χρυσόστομου με θέμα «Η μαρτυρία και η προσφορά της Εκκλησίας της Ελλάδος». Επρόκειτο για ένα κείμενο που έκανε αναφορά και στο ρόλο της «εθνικής Eκκλησίας». Ο όρος «εθνική Eκκλησία», προκάλεσε την αντίδραση δύο μητροπολιτών. Του Κοζάνης Αμβρόσιου και του Ιωαννίνων Θεόκλητου. Ο Αμβρόσιος ζήτησε να μη χρησιμοποιείται ο όρος εθνική Eκκλησία. «Γράφετε σεβασμιότατε», είπε στον Χρυσόστομο, «ότι Βυζάντιο και ελληνικό έθνος ήταν ταυτόσημα. Το Βυζάντιο είχε άπειρους λαούς. Οι Ελληνες ήταν μειοψηφία», είπε και συνέχισε λέγοντας ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία είναι οικουμενική, ενώ υπενθύμισε και κάτι που είπε ο Πλάτωνας: «Ελλάς δε εστί τόπος νοητός».

Για το ίδιο θέμα μίλησε και ο Ιωαννίνων Θεόκλητος. Ο ίδιος είπε ότι «η έννοια των εθνών είναι μεταπτωτική παραχώρηση του Θεού στον άνθρωπο. Δεν ξέρω αν επιτρέπεται όταν τους εντάξει ο Θεός να έχουν εθνικότητα. Η Eκκλησία δεν μπορεί να ακολουθεί αυτό το δρόμο. Ο Απόστολος Παύλος αρνήθηκε τη συναγωγή για να δεχθεί το χριστιανισμό».

Τις δύο απόψεις προσπάθησε να φέρει κοντά ο αρχιεπίσκοπος υποστηρίζοντας ότι η Εκκλησία είναι οικουμενική και συγχρόνως εθνική (;).

Για Kύπρο

Η αίσθηση που προκάλεσε όμως το δελτίο Tύπου με θέμα την ανησυχία της Εκκλησίας για την Κύπρο δεν στηρίχτηκε και σε κάποια αντίδραση. Μεταξύ άλλων το κείμενο ανέφερε: «Η Εκκλησία της Ελλάδος ως πνευματική μητέρα του Ελληνικού Λαού (σ.σ. ο αρχιεπίσκοπος στο λόγο του προς τους αρχιερείς μίλησε για πνευματική μητέρα του έθνους) εκφράζει το σοβαρό προβληματισμό της για την διολίσθηση του Κυπριακού από την πραγματική του ουσία, ως προβλήματος εισβολής και κατοχής, σε μία ατέρμονα διαδικασία διαλόγων, η οποία τείνει να νομιμοποιήσει το ψευδοκράτος του Ντενκτάς και να αποθρασύνει τον τουρκικό επεκτατισμό σε όλα τα μέτωπα.

Η Εκκλησία μας δεν είναι αρμόδια να προτείνει λύσεις επί των θεμάτων Εξωτερικής Πολιτικής. Αισθάνεται όμως το βάρος της ιστορικής της ευθύνης και ως εκ τούτου οφείλει να τονίσει ότι η μη λύσις του Κυπριακού είναι συγκριτικά καλύτερη από μία κακή λύση. Και τέτοια κακή λύση είναι η κυοφορούμενη Συνομοσπονδία στην Κύπρο, η οποία σημαίνει κατά την έκφραση εμπείρων διπλωματών: "πλήρη τουρκικό έλεγχο στο βόρειο τμήμα της Κύπρου και μερικό έλεγχο στο νότιο τμήμα". Πιστεύουμε ότι όλες οι δυνάμεις του Ελληνισμού θα στηρίξουν τις εκλεγμένες Κυβερνήσεις Αθηνών και Λευκωσίας στην διεκδίκηση μιας διπλωματικής ρυθμίσεως, η οποία θα εγγυάται τον ενιαίο χαρακτήρα και την εδαφική ακεραιότητα της Κυπριακής δημοκρατίας, το δικαίωμα των προσφύγων να επιστρέψουν στα πατρογονικά τους εδάφη, τη διερεύνηση της τύχης των αγνοουμένων και πρωτίστως την απομάκρυνση των κατοχικών στρατευμάτων από την μαρτυρική Μεγαλόνησο».

Παραλήρημα

Ακολούθησε η εισήγηση του μητροπολίτη Μεσσηνίας Χρυσόστομου. Ενα παραλήρημα 65 σελίδων σε μορφή παζλ διαφόρων κειμένων αρχιερέων, καθηγητών πανεπιστημίου του 80χρονου μητροπολίτη. Και οι αναφορές σε διχαστικές εποχές και αναφορές στο «παιδομάζωμα», ενόχλησαν το μητροπολίτη Ιωαννίνων, ενώ για το σύνολο του λόγου ενοχλήθηκε ο Περιστερίου Χρυσόστομος ο οποίος δεν αντελήφθη γιατί δεν υπήρξε ίχνος αυτοκριτικής σχετικά με όσα είπε ο μητροπολίτης Μεσσηνίας.

Στην αρχή του λόγου ο Χρυσόστομος είπε ότι ο λόγος του περιλαμβάνει όλο το γεωγραφικό χώρο της Ελλάδας. «Περιλαμβάνει, δηλαδή τον γεωγραφικόν χώρον της λεγομένης Παλαιάς Ελλάδος, των λεγομένων Νέων Χωρών, την Κρήτην και τα Δωδεκάνησα. Η Εκκλησιαστική Ιστορία μιας Χώρας, όπως εν προκειμένω της Ελλάδος, παρακάμπτει τον Εκκλησιαστικόν διοικητικόν ακρωτηριασμόν», διευκρίνισε στέλνοντας μήνυμα προς το Οικουμενικό Πατριαρχείο.

Nοσταλγία...

Στο κείμενο που θα μπορούσε να έχει γράψει και κάποιος λάτρης της ακροδεξιάς, γίνεται επίκληση ενός κειμένου της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου, (ΔΙΣ) με ημερομηνία 19 Δεκεμβρίου 1970. Πρόκειται για εγκύκλιο της ΔΙΣ στην οποία πρόεδρος ήταν ο εκλεκτός της χούντας και των ανακτόρων αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος. Η εγκύκλιος έχει τον τίτλο «Προς τον Ορθόδοξον Ελληνικόν Λαόν» και ο μητροπολίτης Μεσσηνίας τη συνέδεσε με τη σημερινή κρίση μεταξύ πολιτείας και Εκκλησίας για το θέμα των ταυτοτήτων. Ανέφερε το κείμενο της ΔΙΣ από την εποχή της χούντας: «Εκκλησία και Εθνος δεν χωρίζονται εις την συνείδησιν των Ορθοδόξων Ελλήνων. Υπάρχει μία απόλυτος σχεδόν ενότης μεταξύ της θρησκευτικής πίστεως και της εθνικής συνειδήσεως των νεωτέρων Ελλήνων, ώστε εις τον Ελληνικόν χώρον το Ελλην και το Ορθόδοξος να είναι και κατά την έκφρασιν αχώριστα και κατά την έννοιαν ταυτόσημα. Με ένα λόγον η Ορθόδοξος Εκκλησία είναι Εκκλησία "εθνική" δηλαδή Εκκλησία "ζώσα" εις την συνείδησιν, την παράδοσιν και το βίον του λαού. Ορθόδοξος Εκκλησία είναι ο λαός του Κυρίου».

Και αναφέρει και άλλα: «Ως θεσμός παραδόσεως η Εκκλησία είναι λοιπόν συνδεδεμένη με τη ζωήν του παρελθόντος ως δε εθνική η Ορθοδοξία είναι συνδεδεμένη με την ζωήν του παρόντος. Διότι η Εκκλησία, αν και δεν είναι εκ του κόσμου τούτου, αλλά ζη εν τω κόσμω τούτω, συνάπτει το παρελθόν προς το παρόν και εκτείνεται προς ολοκλήρωσιν του έργου της εις το μέλλον. Υπεράνω τόπου και χρόνου, η Εκκλησία ως καθολικόν και οικουμενικόν θείον καθίδρυμα, συνάπτουσα εις εαυτήν πάντα τόπον και ζωήν του μέλλοντος αιώνος».

Στα άκρα

Η εγκύκλιος φτάνει όμως και στα άκρα όταν αναφέρει: «Η ηγεσία της Ελληνικής Ορθοδόξου Εκκλησίας ουδέποτε εχωρίσθη του Εθνους, ουδέ ηρνήθη τας υπηρεσίας της προς αυτό, τούτο θα ήτο άρνησις του λαού της και αθέτησις εαυτής. Ουδέποτε δεν ηρνήθη να βοηθήση και το νέον Ελληνικόν Κράτος, ως επώνυμον του Χριστού Πολιτείαν, και αμέσως μετά την μεγάλην Ελληνικήν Επανάστασιν, και αμέσως μετά την Μικρασιατικήν καταστροφήν, και εσχάτως μετά την τελευταίαν εθνικήν μας περιπέτειαν. Αντί τούτων, οι ασκούντες τας πολιτικάς εξουσίας, (σ.σ. αναφέρεται στους δικτάτορες) οφείλουν σεβασμόν προς την θέλησιν του Ορθοδόξου Ελληνικού λαού, ήτοι προς το πλήρωμα της Ελληνικής Ορθοδόξου Εκκλησία. Διότι θα είναι εξόχως λυπηρόν να διαπιστωθή τυχόν ποτε, ότι άλλη είναι η βούλησις του Ορθοδόξου λαού και του Ελληνικού Εθνους ως προς την ενσωματούσαν την πίστιν του Εκκλησίαν, και άλλαι αι περί αυτής αντιλήψεως και η απέναντι αυτής στάσις των ασκούντων τας πολιτικάς εξουσίας εν τω Ελληνικώ Κράτει».

Ο μητροπολίτης Μεσσηνίας σχολιάζοντας το κείμενο αμέσως μετά είπε: «Αι ως άνω εθνικής αξίας και σημασίας θέσεις της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου, αι εξαγγελθείσαι επί τω εορτασμώ της εκατονπεντηκονταετηρίδος της Μεγάλης Ελληνικής Επαναστάσεως του 1821, είναι και θέσεις της συνεδριαζούσης ενταύθα εν τακτική Συνελεύσει Ιεράς Συνόδου της Ιεραρχίας της Εκλησίας της Ελλάδος, με τον Πρόεδρον αυτής Αρχιεπίσκοπον Αθηνών και πάσης Ελλάδος Χριστόδουλον».

Υπάρχουν όμως και άλλα σημεία στην ομιλία του μητροπολίτη Μεσσηνίας που προκαλούν. Αναφερόμενος στον αρχιεπίσκοπο Σπυρίδωνα γράφει: «Κατά το πρώτον έτος της Αρχιεπισκοπείας αυτού (σ.σ. 1949), αποφάσει της Ιεράς Συνόδου, η 29η Δεκεμβρίου κατά την οποίαν η Εκκλησία εορτάζει την αναίρεσιν υπό του Ηρώδου των 14 χιλιάδων νηπίων, ωρίσθη ως ημέρα εθνικού πένθους διά το "παιδομάζωμα". Το παιδομάζωμα (σ.σ. χωρίς εισαγωγικά) των Ελληνοπαίδων έγινεν από τους συγχρόνους εγκληματίας του "ξενόδουλου συμμοριτισμού", κατά την διάρκειαν του εν Ελλάδι συμμοριτοπολέμου (σ.σ. και πάλι χωρίς εισαγωγικά). διά την εθνικήν ταύτην ενέργειαν εστάλη Συνοδική Εγκύκλιος προς τους Μητροπολίτας...».

Για τη Θράκη

Σε άλλο σημείο της ομιλίας του ο μητροπολίτης Μεσσηνίας Χρυσόστομος, αναφέρει ένα απόσπασμα κειμένου του «αδελφού» του μητροπολίτη Μαρωνείας και Κομοτηνής Δαμασκηνού με θέμα «τα εν Θράκη εθνικά προβλήματα». Αντιγράφει ο Χρυσόστομος: «Eις την ακριτικήν περιοχήν μας και ιδιαιτέρως εις τον Νομόν Pοδόπης, υφίστανται πλείστα όσα προβλήματα, κορυφαίον των οποίων είναι το πρόβλημα της μουσουλμανικής μειονότητος, της οποίας μέγα μέρος διαρκώς χειραγωγείται από την Aγκυραν, διά της προπαγάνδας και των ενεργειών των οργάνων του Προξενείου, με αποτέλεσμα να αναπτύσσεται σωβινιστικόν πνεύμα εις την μειονότητα και φρόνημα ανθελληνικόν. Εις τούτο συντελούν τα μέγιστα αι αστοχίαι και τα τεράστια σφάλματα των εκάστοτε Ελληνικών Κυβερνήσεων».

Aπουσίες

Μετά την ομιλία του Μεσσηνίας η πρώτη ημέρα της Συνόδου της Ιεραρχίας ολοκληρώθηκε. Την πρώτη ημέρα απουσίαζαν δέκα μητροπολίτες. Οι δύο γιατί ήθελαν να διαχωρίσουν τη θέση τους. Πρόκειται για τους μητροπολίτες Κορίνθου Παντελεήμονα και Θηβών Ιερώνυμο. Το ίδιο θα πράξει σήμερα σύμφωνα με πληροφορίες και οΖακύνθου Χρυσόστομος. Οι άλλοι οχτώ μητροπολίτες απουσίαζαν για λόγους υγείας και είναι οι:

Κασσανδρείας Συνέσιος, Σύρου, Τήνου, Aνδρου Κέας και Μήλου Δωρόθεος, Σιδηροκάστρου Ιωάννης, Πολυανής και Κιλκισίου Απόστολος, Μαρωνείας και Κομοτηνής Δαμασκηνός, Χαλκίδος Χρυσόστομος, Νέας Σμύρνης Αγαθάγγελος και Εδέσσης, Πέλλης και Αλμωπίας Χρυσόστομος.