Οταν το 1827 ο Mπετόβεν κείτονταν νεκρός στο φέρετρό του, ένας νεαρός μουσικός με το όνομα Ferdinand Hiller πήγε να καταθέσει φόρο τιμής στο μεγάλο συνθέτη. Eκείνη την εποχή συνηθιζόταν να παίρνουν μερικές τρίχες των μαλλιών της κεφαλής ως ενθύμιο. Kι αυτό έκανε ο Hiller την επομένη του θανάτου του Mπετόβεν. Kαι δεν ήταν ο μόνος. Mέχρις ότου ο συνθέτης ταφεί, το κεφάλι του είχε γίνει σχεδόν φαλακρό, μιας και οι περισσότεροι άνθρωποι που τον αποχαιρετούσαν έπαιρναν ως τελευταίο ενθύμιο μερικές τρίχες από τον μεγάλο αυτό άνδρα.

Ο Hiller έβαλε τις τρίχες αυτές ανάμεσα σε δυο γυάλινα φύλλα και τα κλείδωσε μέσα σε ένα ντουλάπι. Για 100 χρόνια το πολύτιμο αυτό απόκτημα παρέμεινε στην οικογένειά του. Στη συνέχεια, όταν οι ναζί κατέλαβαν τη Δανία, περιήλθε στην κατοχή ενός γιατρού με το όνομα Kέι Φρέμινγκ στην πόλη Gilleleje, που ήταν μέλος αντιστασιακής οργάνωσης που βοηθούσε τους Eβραίους να διαφύγουν στη Σουηδία.

Ποιος του έδωσε αυτές τις τρίχες και γιατί, παραμένει άγνωστο. Ομως, αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι μετά το θάνατο του Φρέμινγκ, η κόρη του, που τις κληρονόμησε, τις έβγαλε προς πώληση στον οίκο Sotheb y's του Λονδίνου. Tο 1994 δύο Aμερικανοί, φανατικοί οπαδοί του Mπετόβεν, οι Ira Brilliant και Che Guevara (σωστά διαβάσατε το όνομα) τις αγόρασαν για 7.000 δολάρια (!).

Στη συνέχεια, ινστιτούτα και άλλοι ανεξάρτητοι ερευνητές ξεκίνησαν μια σειρά εξετάσεων του DNA των τριχών, με την ελπίδα να βρουν τις πιθανές αιτίες της χρόνιας κακής κατάστασης της υγείας του συνθέτη. Tα αποτελέσματα όλων αυτών των εξετάσεων και ερευνών αποκαλύπτονται για πρώτη φορά στο βιβλίο Beethoven's Hair: An Extraordinar yHistorical Οd ysse yand a Scientific M yster ysolved του Russel Martin, και δίνουν μια εξήγηση στο γιατί ένας από τους σπουδαιότερους μουσικούς του κόσμου υποχρεώθηκε να περάσει το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του σε έναν κόσμο απέραντης σιωπής.

Σύμφωνα με το βιβλίο που κυκλοφόρησε πριν από μόλις λίγες μέρες, ο Γερμανός συνθέτης είναι πολύ πιθανό να είχε πάθει δηλητηρίαση από μόλυβδο. H διάγνωση αυτή έγινε ύστερα από πολλές εξετάσεις που έγιναν στις τρίχες των μαλλιών. Πανίσχυροι μικροσκοπικοί φασματογράφοι, οι οποίοι ανιχνεύουν γονιδιακές αλληλεπιδράσεις, τοποθετήθηκαν μέσα στις τρίχες για να ψάξουν για ίχνη δηλητηρίων, άλλων χημικών ουσιών ή για οτιδήποτε άλλο ασυνήθιστο.

«Tο ποσό του μολύβδου που βρέθηκε στην τρίχα ήταν 42 φορές μεγαλύτερο από ό,τι θα αναμένονταν σ' έναν μέσο άνθρωπο», γράφει ο Mάρτιν. Kαίτοι οι τρίχες των μαλλιών δίνουν στοιχεία μόνο για τους 6 τελευταίους μήνες της ζωής του Mπετόβεν (τα μαλλιά μας μεγαλώνουν ένα περίπου εκατοστό το μήνα), ο Mάρτιν πιστεύει ότι ο συνθέτης πρέπει να είχε φάει ή αναπνεύσει μια μεγάλη ποσότητα μολύβδου, πολύ νωρίτερα, ή πρέπει να εκτίθενταν σε μόλυβδο διαρκώς και για χρόνια. «Tην εποχή εκείνη έβαζαν μόλυβδο στις μπογιές ζωγραφικής, στα οικιακά σκεύη και στο κρασί, όπου το χρησιμοποιούσαν είτε για να βουλώσουν το μπουκάλι ή για να του αφαιρέσουν την πικρή γεύση», διαβάζουμε στο βιβλίο.

«H δηλητηρίαση από μόλυβδο μπορεί να προκαλέσει κώφωση, διάφορες γαστρεντερικές ασθένειες, κατάθλιψη και άλλες φυσικές και διανοητικές διαταραχές, από τις οποίες, όπως λεγόταν, υπέφερε ο συνθέτης».

Πολλοί ιστορικοί είχαν υποστηρίξει ότι η αιτία όλων των ασθενειών του Mπετόβεν ήταν η σύφιλη. Ομως ο Mάρτιν λέει ότι οι πρόσφατες εξετάσεις αποκλείουν κάτι τέτοιο.

Πράγματι, οι αναλύσεις δεν έδειξαν ύπαρξη υδραργύρου, που τότε χρησιμοποιούνταν ευρέως στη θεραπεία των αφροδίσιων νοσημάτων.

Eχει ειπωθεί ακόμη ότι ο Mπετόβεν έπασχε από κίρωσση του ήπατος. Aλλά είναι αξιοπερίεργο ότι στις αναλύσεις δεν βρέθηκαν ίχνη οπιούχων ουσιών.

«Eίναι αδύνατο να φανταστούμε ότι δεν είχε πάρει μορφίνη ή οποιοδήποτε άλλο αναλγητικό με βάση οπιούχες ουσίες -για να κατευνάσει τους φοβερούς πόνους του- πριν πεθάνει, όπως συνηθίζοταν», γράφει ο Mάρτιν.

«Πιστεύω ότι απέφευγε τέτοιου είδους φάρμακα επειδή δεν ήθελε αυτά να έχουν οποιαδήποτε επίδραση στη μουσική του. Tη στιγμή του θανάτου του, ο Mπετόβεν δούλευε πάνω σε ένα κουαρτέτο εγχόρδων και τη 10η Συμφωνία. Kαι ήταν γνωστό ότι ο συνθέτης αρνιόταν ακόμα και να πιει σαμπάνια όταν δούλευε, φοβούμενος ότι κάτι τέτοιο θα είχε επίδραση στις συνθέσεις του».

Tα μαλλιά του Mπετόβεν θα εκτεθούν, στο τέλος αυτού του μήνα, στο Center for Beethoven's Studies στο San Jose State Universit y.

KΩNΣTANTINA ΓIANNΟYTΣΟY