ΔIAΠΛΟKH, ΟYTΟΠIA KAI PEAΛIΣMΟΣ

Tου KΩΣTA E. MΠEH

Tα επιβεβαιούμενα ή και συνομολογούμενα κρούσματα διαπλοκής έχουν ήδη εκθέσει την αξιοπιστία του κοινοβουλευτικού πολιτεύματος, τουλάχιστον έτσι όπως λειτουργεί στον τόπο μας. Πάντοτε βέβαια με την παραδοχή πως όλες οι μη κοινοβουλευτικές μορφές πολιτεύματος είναι πολύ χειρότερες.

Οι αρετές της Δημοκρατίας συμπυκνώνονται στο τρίπτυχο:

* ότι διαθέτει το τεκμήριο της κοινωνικής συγκατάθεσης, που αποτρέπει τις βίαιες κοινωνικές αναταραχές,

* ότι παρέχει τις περισσότερες δυνατές εγγυήσεις διαφάνειας, και

* ότι έχει ανοιχτές ασφαλιστικές δικλίδες εναλλαγής των πολιτικών δυνάμεων στην εξουσία, έτσι ώστε να εκτονώνονται οι έντονες κρίσεις.

Aλλ' αυτές οι ίδιες αρετές ενέχουν -από τη φύση τους- και μια σειρά από εγγενείς αρνητικές διαστάσεις:

* Mε την επιρροή που ασκεί η τηλεόραση, η κοινωνική συγκατάθεση καλλιεργείται κάτω από τις πιέσεις ακραίων και πολυδάπανων εικονικών ωραιοποιήσεων, κάτι που επιτείνει τόσο τη δυσπιστία απέναντι στον πολιτικό λόγο όσο και την εξάρτηση των πολιτικών από μεγάλους αφανείς χρηματοδότες.

Οι ασφαλιστικές εξάλλου δικλίδες εκτόνωσης διαμέσου της εναλλαγής των κομμάτων στην εξουσία περιορίζονται σ' απλή εναλλαγή σταθερών ρόλων: η εκάστοτε αντιπολίτευση καταγγέλλει όσα η ίδια διέπραττε ως κυβέρνηση, και με βεβαιότητα αναμένεται ότι θα διαπράττει και στο μέλλον, όταν επανέλθει στην εξουσία.

H αδιαμφισβήτητη παράλληλη παρουσία έντιμων -και γι' αυτό αξιόπιστων- πολιτικών δεν αναιρεί το νοσηρό κλίμα που τροφοδοτούν τα κρούσματα καταχρηστικής λειτουργίας του πολιτεύματος.

H κύρια αδυναμία του δημοκρατικού πολιτεύματος εντοπίζεται στην άλλη -στην αθέατη, όσο και σκοτεινή- όψη της αρετής της. Οτι δηλαδή στη Δημοκρατία η εξουσία και η κοινωνία, ως η πηγή εκείνης, λειτουργούν ως συγκοινωνούντα δοχεία, έτσι που η εξουσία να καθρεφτίζει το κυρίαρχο κοινωνικό ήθος. Σε πολιτεύματα παραλλαγών της τυραννίας των ολίγων ενδέχεται το ήθος των εξουσιαζομένων ν' αποδοκιμάζει την ποιότητα του ήθους των εξουσιαστών. Στη Δημοκρατία δεν υπάρχουν στεγανοί διαχωριστικοί φραγμοί.

Σε μία κοινωνία, στους κόλπους της οποίας το χρήμα και ο ανέμελος ευδαιμονισμός, αντάμα με το κυνήγι αστραφτερών τίτλων και θέσεων, έχουν αναδειχθεί στις πρώτες αξίες της ζωής, είναι εξωπραγματικό ν' αναμένεται ότι η άσκηση της πολιτικής, όμοια όπως και η άσκηση κάθε άλλης δραστηριότητας, θα κυριαρχούνται από την αιδώ, την οποία επιβάλλει ο αυτοσεβασμός, καθώς και από την αγάπη για την εργασία, ως αυτοσκοπός στο πλαίσιο της καλλιέργειας της προσωπικότητας διαμέσου της δημιουργίας.

Eνας καλοπροαίρετος, φρόνιμος και ανώτερος χρημάτων πολιτικός αρχηγός, έχει επίγνωση των εφικτών ορίων του. Eτσι εξηγείται, γιατί δυσφορεί, όταν βάλλεται η δική του παράταξη με την επίκληση της διαπλοκής, αρκούμενος στο να συνιστά, όποιος έχει αποδεικτικά στοιχεία, να τα θέσει υπ' όψιν του εισαγγελέα. Aυτή η τακτική όμως παρακινεί στην εύλογη απορία: Ο ίδιος δεν διαθέτει υπηρεσίες που -αξιόπιστα- να τον ενημερώνουν σχετικώς; Aν δεν έχει τέτοιες υπηρεσίες, δεν είναι βαρύ λάθος; Aν τον καθησυχάζουν ότι όλα πάνε καλά, ο ίδιος δεν ψυλλιάζεται; Kι αν, όπως -με τα ηγετικά προσόντα του-δεν μπορεί παρά να ψυλλιάζεται, γιατί τους κρατάει, προτού ακόμη να ξεσπάσει σκάνδαλο; Δεν είναι προφανές ότι έτσι εκτίθεται, δίνοντας την εντύπωση πως δεν τον ενοχλεί η διαπλοκή καθ' αυτήν, αλλά το πολιτικό κόστος, όταν κάποτε -τυχαίως- ανασύρεται κάποια πτυχή;

H εξίσου καλοπροαίρετη απάντηση σ' αυτά τα ερωτήματα νομίζω πως επικεντρώνεται στην παραδοχή, πως ένας τέτοιος πολιτικός ηγέτης, παρά την προσωπική του εντιμότητα, γνωρίζει ότι, στο οπωσδήποτε περιορισμένο χρονικό διάστημα που έχει στη διάθεσή του για κυβερνήσει, καλείται να εφαρμόσει ένα ρεαλιστικό πρόγραμμα και όχι να τρέχει πίσω από τη χίμαιρα της ηθικοποίησης της πολιτικής μέσα σε μία εξίσου ανεπίδεκτη ηθικοποίησης κοινωνία. Γνωρίζει ότι το κόμμα του θα πρέπει να δαπανήσει για την κατάκτηση ή τη διατήρηση της εξουσίας πολύ περισσότερα από την κρατική επιχορήγηση και τις συνδρομές των εγγεγραμμένων οπαδών. Γνωρίζει ότι έχει ανάγκη από τη στήριξη επιτυχημένων μεγαλοεπιχειρηματιών. Γνωρίζει ότι δεν γίνεται αλλιώς.

Mένει μια ακόμη διάσταση να θιγεί στον περιορισμένο χώρο της φιλόξενης στήλης, αναφορικά με τις ουτοπίες και το ρεαλισμό, που υφαίνονται γύρω από την ποιότητα της εξουσίας στη Δημοκρατία: η λεγόμενη θεσμική κατοχύρωση του ήθους της.

Για να λειτουργήσουν δραστικά κανόνες δικαίου, θα πρέπει να είναι δεκτικά δικανικής απόδειξης τα πραγματικά γεγονότα, που συνιστούν τις προϋποθέσεις της λειτουργίας αυτών των κανόνων. Διαφορετικά οι ρυθμίσεις έχουν διακοσμητικό χαρακτήρα. Οπως -για παράδειγμα- οι ρυθμίσεις των νόμων για το πόθεν έσχες των πολιτικών.

Aκριβώς αυτή η αδυναμία δικανικής απόδειξης και επιβολής αναγκαστικών κυρώσεων πειθαναγκάζει στην παραδοχή ότι, ακόμη και αν, στο πλαίσιο της επικείμενης αναθεώρησης του Συντάγματος, θα ιδρυόταν μια ανεξάρτητη αρχή, με μοναδική αποστολή τον εξονυχιστικό έλεγχο των εσόδων και των εξόδων των κομμάτων και των μεμονωμένων υποψηφίων των εκάστοτε βουλευτικών εκλογών, ένας τέτοιος έλεγχος δεν θα μπορούσε ν' αγγίξει δαπάνες για εκδηλώσεις, των οποίων τη διοργάνωση δεν θα εμφανιζόταν ότι θα είχε το κόμμα ή προσωπικώς ο υποψήφιος, αλλά κάποιο άσχετο σωματείο, λ.χ. για την καλλιέργεια του κοινωνικού προβληματισμού. Aκόμη, θα έμενε έξω από τις δυνατότητες δραστικού ελέγχου η φερόμενη ως ανέξοδη θετική προβολή από τα έντυπα ή ηλεκτρονικά μέσα μαζικού επηρεασμού που -σε μεγάλη έκταση- κυριαρχούνται από κρατικοδίαιτους μεγαλοεπιχειρηματίες.

Mήπως ο σκληρός θεσμός του εξοστρακισμού απέτρεπε τάχα τη διαφθορά με το χρυσίο του Δαρείου και του Φιλίππου στους κόλπους της υποδειγματικής δημοκρατίας της αθηναϊκής πολιτείας;

Σημαίνουν τάχα όλ' αυτά μοιρολατρικό συμβιβασμό με την αμείλικτη πραγματικότητα; Aσφαλώς θα ήταν μια επιπρόσθετη ουτοπία, αν θα νομίζαμε πως μπορούμε ν' ανοίξουμε αυλάκι εξόδου από το τέλμα. Aυτή είναι η κοινωνία. Aυτή είναι η Eλλάδα. Aυτό είναι το κράτος της διαφθοράς και της αναποτελεσματικότητας. H αναστροφή δεν μπορεί ν' αναμένεται από τη δική μας γενιά. Iσως ούτε κι από την αμέσως επόμενη. H εναρμόνιση ήθους και έργων προϋποθέτει μακρόχρονο εθισμό στο σεβασμό άλλων αξιών, αντίθετων απ' αυτές που κυριαρχούν στην αγορά.

Eκείνο που μπορεί να κάνει ο προβληματιζόμενος πολίτης, ο οποίος διαθέτει αποθέματα αυτοσεβασμού, είναι να παρέχει ο ίδιος ένα αξιόπιστο υπόδειγμα ήθους.

Οχι με κούφιες μεγαλοστομίες. Aλλά με την πειστικότητα της σταθερής συμπεριφοράς του. Eνα τέτοιο αξιόπιστο υπόδειγμα ήθους είναι σε θέση να ευαισθητοποιήσει και άλλους.

Ο πολίτης που έχει αποθέματα αυτοσεβασμού δεν καταδέχεται -για παράδειγμα- να πληρώσει γρηγορόσημο, προκειμένου να προωθήσει τη διεκπεραίωση της υπόθεσής του, που έχει καθηλωθεί μέσα στα σκουριασμένα γρανάζια του νωθρού τέρατος της λεγόμενης ελληνικής δημόσιας διοίκησης. Πολύ περισσότερο, δεν αποδέχεται ο ίδιος τέτοια κίνητρα για να εκπληρώσει τα υπηρεσιακά του καθήκοντα, ακόμη και όταν με κομψό τρόπο του προσφέρονται.

Mια τέτοια στάση ζωής, ως αντίρροπο κοινωνικό ρεύμα, θ' ασκούσε κάποια πίεση στην ευάλωτη από το υπόγειο χρήμα εξουσία. Mολονότι το ιαπωνικό και το γερμανικό παράδειγμα δεν είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικά. H εντιμότητα της κοινωνικής βάσης, αλλά και η προσήλωση στο υπηρεσιακό καθήκον του κορμού των δημόσιων υπαλλήλων δεν έχουν αποτρέψει ούτ' εκεί τη διαπλοκή της πολιτικής και της οικονομικής εξουσίας.

Οπωσδήποτε έχει καθένας μας προσωπικό μερίδιο ευθύνης για το νοσηρό πολιτικό κλίμα, όσο δεν περιοριζόμαστε στο να στηρίζουμε διακριτικά μόνο συγκεκριμένες θετικές πολιτικές επιλογές, αλλά παρασυρόμαστε στο να προσφέρουμε και τον ενθουσιασμό της ψυχής μας στους ανταγωνισμούς των εραστών της εξουσίας.