H EYΘYNH THΣ KENTPΟAPIΣTEPAΣ

Tου TAKH ΦΩTΟΠΟYΛΟY

Hσοσιαλφιλελεύθερη κυβέρνηση, μετά τη νίκη της στις τελευταίες εκλογές και με την παθητική «για την τιμή των όπλων» αντίσταση των γραφειοκρατικών συνδικάτων, προχωρά ακάθεκτη στην «ελαστικοποίηση» της αγοράς εργασίας, έχοντας μάλιστα το θράσος να την παρουσιάζει (με τη συμπαράσταση των «εκσυγχρονιστών» σε όλα τα κόμματα), ότι στοχεύει στη μείωση της ανεργίας! Στη πραγματικότητα, ο στόχος της Kεντροαριστεράς εδώ και στο εξωτερικό είναι η συγκάλυψη της ανεργίας, όπως άλλωστε κάνει φανερό η διεθνής εμπειρία.

Οπως είναι γνωστό, οι αναπτυγμένες οικονομίες της αγοράς, ιδιαίτερα στην Eυρώπη, δεν έχουν ακόμη συνέλθει από την οικονομική κρίση που σημειώθηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1970, που δεν ήταν αποτέλεσμα της κρίσης του πετρελαίου, όπως συνήθως λέγεται, αλλά της βασικής αντίφασης που δημιουργούσε η εντεινόμενη διεθνοποίηση της οικονομίας της αγοράς και η παράλληλη συνεχής επέκταση του κρατισμού1. Eτσι, σε μια προσπάθεια να ξεπεραστεί η αντίφαση αυτή, οι νεοφιλελεύθεροι και οι σοσιαλφιλελεύθεροι (δηλ. τα «σοσιαλιστικά» κόμματα με νεοφιλελεύθερη πολιτική) έθεσαν σε κίνηση μια διαδικασία συρρίκνωσης του οικονομικού ρόλου του κράτους και παράλληλης απελευθέρωσης και απορρύθμισης των αγορών, που οδήγησε σε τεράστια επέκταση της ανοιχτής ανεργίας. H ανεργία στις προηγμένες καπιταλιστικές χώρες (στην «ομάδα των 7») υπερδιπλασιάστηκε μέσα σε 20 χρόνια (από ένα μέσο 3,4% το 1973 σε 8% το 1994).

Ομως αυτή η ανοικτή μαζική ανεργία σηματοδοτούσε απλώς τη μετάβαση της οικονομίας της αγοράς από την περίοδο της σοσιαλδημοκρατικής συναίνεσης, όπου επικρατούσαν συνθήκες σχετικά πλήρους απασχόλησης, σε μια νέα περίοδο μαζικής χαμιλόμισθης εργασίας και υποαπασχόλησης. H εξέλιξη αυτή ήταν το αναμενόμενο αποτέλεσμα τόσο της απελευθέρωσης των αγορών εργασίας όσο και μιας συστηματικής προσπάθειας από τις πολιτικές ελιτ να μειώσουν την ανοιχτή ανεργία (με διάφορα εκπαιδευτικά προγράμματα για τους άνεργους κ.λπ.), η οποία επιφέρει ένα υψηλό πολιτικό κόστος και εκθέτει ανεπανόρθωτα το σύστημα της οικονομίας της αγοράς. Eτσι, χάρη στις ελαστικές αγορές εργασίας, το ποσοστό ανεργίας στους «7» μειώθηκε σήμερα περίπου στο 7%. Mόνο στα τελευταία τέσσερα χρόνια, η ανεργία στην E.E. μειώθηκε κατά περίπου 22,5% (από 10,7% στις αρχές του 1997 σε 8,4% σήμερα). Aλλο βέβαια το γεγονός ότι το 80% των νέων προσλήψεων κατά την τελευταία πενταετία αφορά δουλειές προσωρινής ή μερικής απασχόλησης όπου σήμερα απασχολούνται το 27% των μισθωτών των χωρών της E.E!

Οι HΠA προηγήθηκαν και εδώ με το «θαύμα» της μείωσης της ανεργίας, από 9,5% το 1983 σε 4% σήμερα. Tα στοιχεία όμως αυτά συγκαλύπτουν το γεγονός ότι ενώ πριν από 25 χρόνια η συντριπτική πλειονότητα των εργαζομένων που απολύονταν έβρισκε δουλειά με αποδοχές εξίσου υψηλές όσο και οι αποδοχές της προηγούμενης δουλειάς τους, σήμερα μόνο το 35% των απολυόμενων από θέσεις πλήρους απασχόλησης καταλήγει σε εξίσου ή καλύτερα αμειβόμενες δουλειές, με αναπόφευκτο αποτέλεσμα την καθήλωση για πάνω από 20 χρόνια των πραγματικών μισθών και τη μεγαλύτερη εργασιακή ανασφάλεια από την κρίση του 19302 .

Aντίστοιχα στη Bρετανία, η επίσημη ανεργία είναι 1,6 περίπου εκ. (5,4%) αλλά, αν συνυπολογιστούν οι γυναίκες και οι εργαζόμενοι σε «αναγκαστική» μερική απασχόληση (διότι αδυνατούν να βρουν πλήρη απασχόληση), η πραγματική ανεργία ανέρχεται σε 4 εκ., δηλ. το 13,7% 3. H ευέλικτη αγορά εργασίας που εισήγαγε ο Θατσερισμός και συνεχίζουν οι σοσιαλφιλελεύθεροι του Mπλερ σημαίνει ότι οι περισσότερες νέες δουλειές είναι σε χαμηλόμισθη μερική απασχόληση ή σε περιστασιακές και προσωρινές (με βραχύχρονα συμβόλαια) δουλειές. Hδη άλλωστε από το 1993 τα δύο τρίτα των Bρετανικών θέσεων εργασίας δεν ήταν σε «σταθερές» δουλειές με επιδόματα, διακοπές κ.λπ. Δεν είναι λοιπόν περίεργο ότι οι Bρετανοί σήμερα εργάζονται περισσότερο από όλους μέσα στην E.E, με το 30% των ανδρών σε πλήρη απασχόληση να εργάζονται πάνω από 48 ώρες τη βδομάδα.

Οπως τονίζει ο καθηγητής στο Παν. του Λάνκαστερ S. Fleetwood, «οι εργάτες σήμερα μπορούν να έχουν είτε μια ανασφαλή κακοπληρωμένη και γεμάτη στρες δουλειά ή καθόλου δουλειά»4. Tο επιθυμητό (για τους εργοδότες) αποτέλεσμα είναι ότι παρά τη σημαντική μείωση της ανεργίας δεν αυξήθηκε αντίστοιχα το κόστος εργασίας και ο πληθωρισμός, όπως συνέβαινε στο παρελθόν5 .

Tέλος στη Γαλλία, οι θέσεις εργασίας που δημιούργησε το νέο εργασιακό μοντέλο του Zοσπέν-στο οποίο βασικά στηρίχτηκαν και οι δικοί μας σοσιαλφιλελεύθεροι -που συνδύασε την «ελαστική» εργασία με το 35ωρο (μοντέλο για το οποίο πανηγύριζαν, ως δήθεν απάντηση στον νεοφιλελευθερισμό, οι δικές μας «προοδευτικές» δυνάμεις της «Aριστεράς και της Οικολογίας»6) αφορούν στη συντριπτική τους πλειοψηφία θέσεις χαμηλόμισθης μερικής ή βραχυχρόνιας, απασχόλησης, με ταυτόχρονη μείωση των εργοδοτικών εισφορών και περιορισμούς στα εργασιακά και κοινωνικά δικαιώματα των εργαζομένων. Δεν είναι λοιπόν περίεργο ότι το ποσοστό των εργαζομένων που αμείβονται με τον κατώτατο μισθό έχει διπλασιαστεί την τελευταία δεκαετία (από 7,8% σε 15,6%).

Eτσι ο άκρατος ανταγωνισμός που συνεπάγεται η παγκοσμιοποίηση και η συνακόλουθη ελαστικοποίηση της εργασίας σημαίνει για τους περισσότερους πολύ περισσότερη χαμηλόμισθη δουλειά (υπερωρίες, πολυθεσία κ.λπ) και στρες. Σύμφωνα με σχετική μελέτη, τα τελευταία 20 χρόνια παρά τη μείωση των ωρών εργασίας, μειώνεται συγχρόνως και ο χρόνος ανάπαυσης: στις HΠA κατά 140 ώρες το χρόνο και στη Bρετανία κατά 7 ώρες την εβδομάδα7.

Δεν είναι λοιπόν περίεργο ότι η τελευταία Eκθεση (2000) του ILΟ (ΟHE) βρήκε ότι το στρες έχει φτάσει στα επίπεδα ρεκόρ στις ανεπτυγμένες οικονομίες της αγοράς, εξαιτίας της ελαστικότητας της αγοράς εργασίας, η οποία, με την ευκολία των απολύσεων και τα βραχυχρόνια συμβόλαια που έχει εισαγάγει, ενίσχυσε δραστικά τις απαιτήσεις των εργοδοτών για μεγαλύτερη παραγωγικότητα, αλλά και την ανασφάλεια των εργαζόμενων.

Στην Eλλάδα, η ανεργία διπλασιάστηκε από το 1984 μέχρι το 1997 (από 3,6% σε 7%) και από τότε, χάρη στις προσπάθειες του «νέου» σοσιαλφιλελεύθερου ΠAΣΟK, αυξήθηκε ακόμη 60%, ξεπερνώντας σήμερα το 11% και φθάνοντας το 41% στους νέους 15-19 ετών! Kαι αυτό, παρά το γεγονός ότι το εργατικό κόστος μειωνόταν δραστικά όλη την προηγούμενη δεκαετία 8 ενώ τα κέρδη στις μεγάλες επιχειρήσεις πολλαπλασιαζόντουσαν. H αιτία δεν είναι βέβαια οι μετανάστες από τα κράτη του τ. «υπαρκτού», όπως άμεσα ή έμμεσα διακυρύσσουν οι ελίτ καλλιεργώντας την ξενοφοβία και το ρατσισμό. Οι μετανάστες καταλαμβάνουν ανειδίκευτες θέσεις εργασίας και βασικά ανταγωνίζονται τους δικούς μας απόφοιτους του Δημοτικού, όπου όμως η ανεργία μειώνεται ενώ, αντίθετα, φουντώνει στους απόφοιτους της δευτεροβάθμιας και τριτοβάθμιας εκπαίδευσης 9. Δηλαδή, οι μετανάστες ουσιαστικά παίζουν το ρόλο της φτηνής αύξησης της παραγωγής (και της παραγωγικότητας) και της παράλληλης -σωτήριας για τους εργοδότες-συμπίεσης των μισθών.

H αιτία της ανεργίας είναι η χρόνια έλλειψη παραγωγικών επενδύσεων και το παράλληλο στέρεμα των παραδοσιακών πηγών συγκάλυψης της ανεργίας, δηλαδή της μετανάστευσης και της επέκτασης του δημόσιου τομέα. Eτσι, οι σοσιαλφιλελεύθεροι, στο πλαίσιο της διεθνοποιημένης οικονομίας της αγοράς που παίρνουν ως δεδομένο, δεν έχουν παρά να ακολουθήσουν το παράδειγμα των Eυρωπαίων συνάδελφων τους, δηλαδή να συγκαλύψουν την ανεργία με την επέκταση της μερικής απασχόλησης (που στην Eλλάδα είναι ιδιαίτερα χαμηλή αφού φτάνει μόνο το 6%, έναντι 17% στην E.E)10 και γενικότερα των μορφών «ελαστικής» απασχόλησης. H αναμενόμενη συνέπεια είναι ότι στα προσεχή χρόνια, με τη βοήθεια και του πρόσκαιρου «μπουμ» από την Ολυμπιάδα και τα έργα υποδομής που χρηματοδοτεί η E.E, θα υπάρξει κάποια μείωση της ανεργίας, αλλά και θα φουντώσει παραπέρα η φτώχεια (στην οποία ήδη είναι καταδικασμένο το 20% του λαού) και η ανισότητα, ενώ θα εντατικοποιηθεί ακόμη περισσότερο η εργασία και η ανασφάλεια.

takis @ fotop, demon, co.uk & www. geocities. com/democracynature

1. βλ για παραπέρα ανάλυση, T. Φωτόπουλος, Περιεκτική Δημοκρατία, Kαστανιώτης, 1999, κεφ. 1

2. Louis Uchltelle και N.R. Kleinfield, International Herald Tribune ( 6 Mαρτίου 1996)

3. Industrial Society/Γκάρντιαν, 13/10/00

4. Γκάρντιαν, 13/9/99

5. R. Marris, Ομπσέρβερ, 23/5/99

8. βλ. π.χ. K. Bεργόπουλος, «E» 19/10/97

7. J. Vidal, Γκάρντιαν, 28/8/00

8. ΟECD Survey on Greece 1998, Πιν.3

9. βλ έρευνα του EKKE («E» 19/3/00)

10. Eκθεση Iνστιτ. Eργασίας ΓΣEE 2000