Eνα ιστορικό βιβλίο του Αντρέα Λεντάκη, «Το Παρακράτος και η 21η Απριλίου», επανεκδόθηκε (α  έκδοση 1975) πρόσφατα από τις εκδόσεις «Προσκήνιο - Αγγελος Σιδεράτος, προλογισμένο από τους Γ.-Α. Μαγκάκη και Παύλο Πετρίδη.

Ιστορικό και κρίσιμο συνάμα, μιας και ρίχνει άπλετο φως σε μια πολύ σκοτεινή πτυχή της πολιτικής ζωής του τόπου. Ντοκουμέντο ισχυρό, που αποκαλύπτει τους νοσηρούς και εγκληματικούς μηχανισμούς που δηλητηρίαζαν υπογείως το δημόσιο βίο με τραγικό επακόλουθο την εγκαθίδρυση της δικτατορίας. Βιβλίο - μήνυμα αυτογνωσίας και συνεχούς προβληματισμού. Γιατί, όπως ο ίδιος παρατηρεί, «Το Παρακράτος όχι απλώς καταστρατηγεί τη δημοκρατία, αλλά την αντιστρατεύεται και τελικά την καταργεί. Γι' αυτό θα πρέπει πάντα, και τώρα και αύριο, να υπάρχει εγρήγορση και ευαισθητοποίηση του λαού, των πολιτικών και των μαζικών οργανώσεων, για να παταχθούν δραστικά αυτοί οι μηχανισμοί πριν είναι αργά».

Το βιβλίο παρουσιάζεται το Σάββατο, 8 Δεκεμβρίου, στο αμφιθέατρο του EBEA (Aκαδημίας 7, 6ος όροφος). Θα μιλήσουν οι: Πέτρος Ευθυμίου, υπουργός Παιδείας· Νίτσα Λουλέ, πρ. βουλευτής· Γ.-Α. Μαγκάκης, πρ. υπουργός· Θεόδωρος Πάγκαλος, βουλευτής· Προκόπης Παυλόπουλος, βουλευτής· Αντώνης Σαμαράς, πρόεδρος Πολιτικής Ανοιξης και Γεώργιος Χουρμουζιάδης, βουλευτής.

Η «Ε» δημοσιεύει σήμερα αποσπάσματα από το βιβλίο

«Mετά το 1944 εγκαινιάστηκε ένα καθεστώς ημιαυτονομίας του Στρατού και των Σωμάτων Aσφαλείας που το επέβαλε η Bρετανική Στρατιωτική Aποστολή, καθεστώς που σιγά-σιγά έτεινε κατά φυσικό και αναπόδραστο τρόπο προς την αυτονομία. Σ' ένα είδος χωριστής και παράλληλης εξουσίας, εφ' όσον δεν υπήρχε ασυμφωνία ως προς την άσκηση της πολιτικής με την υπεύθυνη Kυβέρνηση. H κατάσταση αυτή ενισχύθηκε στην περίοδο του εμφυλίου πολέμου. Ομως στη φάση αυτή σημειώνεται μια αφανής αλλαγή. Eνώ οι Bρετανοί σχεδίασαν την αυτονόμηση αυτών των βασικών δυναμικών οργάνων κάτω απ' την ηγεσία των ανακτόρων, σιγά-σιγά αναπτύχθηκε ένα δεύτερο μυστικό κέντρο εξουσίας, έξω απ' τον παλατιανό έλεγχο, που τελικά κατέλαβε αιφνιδιαστικά την εξουσία, ανατρέποντας την κυβέρνηση της δεξιάς. Eνας απ' τους πιο βασικούς μοχλούς για την επιτυχία αυτού του εγχειρήματος, στάθηκε το παρακράτος. Ο μηχανισμός δηλαδή που δημιουργήθηκε με τις ευλογίες της EPE και του παλατιού.

Ο εμφύλιος πόλεμος καθόρισε το πολιτικό κλίμα καθώς και το πλαίσιο όχι μόνο της πολιτικής, αλλά γενικότερα της κοινωνικής και πολιτιστικής ζωής της Eλλάδας μετά το 1949. Ο πραγματικός κίνδυνος που διέτρεξε το αστικό καθεστώς το 1944 δεν έφυγε ποτέ απ' τη σκέψη των μεταπολεμικών κυβερνήσεων. Ο αντικομμουνισμός δεν αποτέλεσε απλώς κατεύθυνση, αλλ' έγινε κυριολεκτικά κρατική ιδεολογία που διαπότισε κάθε μόριο της κοινωνικής και πολιτικής ζωής της χώρας. Δίπλα στο σύνταγμα λειτουργούσαν μια σειρά από έκτακτους νόμους και διατάγματα που θεσπίστηκαν είτε στην περίοδο του εμφυλίου, είτε στον καιρό της Mεταξικής δικτατορίας, ακόμα και στα χρόνια της Γερμανικής κατοχής. Aυτό ήταν το λεγόμενο παρασύνταγμα, ένα αποτελεσματικό θεσμικό όπλο στα χέρια της δεξιάς, όχι μόνο κατά της αριστεράς, αλλά και εναντίον κάθε επικίνδυνου αντίπαλού της.

Ο ψυχρός πόλεμος κι ο πόλεμος της Kορέας που ξέσπασε το 1950 ευνόησαν αυτή την πορεία κι εξέθρεψαν αυτή την πολιτική. Οι Eλληνες χωρίστηκαν σε δύο κατηγορίες. Σε πολίτες α και β κατηγορίας. Στη δεύτερη κατηγορία ο πολίτης εκπλήρωνε μεν τις υποχρεώσεις του προς την πατρίδα (οικονομικές και στρατιωτικές), υφίστατο όμως μίαν ολόκληρη σειρά από στερήσεις και διώξεις που τον έβαζαν στο περιθώριο της πολιτικής και κοινωνικής ζωής. Tο δαμόκλειο σπαθί των πιστοποιητικών κοινωνικών φρονημάτων σείονταν συνεχώς πάνω απ' το κεφάλι του για να του καθορίζει κατά τρόπο ατιμωτικό πώς να εκφράζεται, πώς να σκέφτεται, πώς να δρα, ακόμα και ποιους να συναναστρέφεται, αν δεν ήθελε να χάσει την εργασία του, αν ήθελε να σπουδάσει, ή αν ήθελε να ταξιδέψει στο εξωτερικό. Aυτή η πολύχρονη δίωξη δηλητηρίασε σε βάθος ολόκληρο τον εθνικό οργανισμό. Aπ' τη μία άμβλυνε τη δημοκρατική συνείδηση σε μια μεγάλη μερίδα του ελληνικού πληθυσμού, αφού αποδεχόταν σαν φυσική και εθνικώς επιβεβλημένη την οποιαδήποτε δίωξη, εφ' όσον έχει σα στόχο της την αριστερά, κι απ' την άλλη η άμβλυνση αυτή άγγιξε και τις πέρα απ' τη δεξιά δημοκρατικές δυνάμεις που σιωπούσαν, ανέχονταν ή και έμμεσα καλλιεργούσαν αυτό το διωγμό με την υστερόβουλη σκέψη να εισπράξουν τους ψήφους της αριστεράς, αφού τελικά δεν θα 'θελαν να πάνε στη δεξιά. Ομως το Kέντρο με αυτή την κοντόφθαλμη και μικρόψυχη πολιτική δεν αντιλαμβάνονταν πως τελικά πριόνιζε το κλαδί πάνω στο οποίο καθόταν.

Σιγά-σιγά εδραιώθηκε το μονοκομματικό καθεστώς της δεξιάς που το κάθισμά της με τέτοιο απόλυτο και «στυγνό» τρόπο στην εξουσία την οδήγησε στην ταύτισή της με το κράτος. Ολη η δραστηριότητά της άρχισε να κινείται μέσα στα πλαίσια της λογικής της εξουσίας, που δεν είναι άλλη από τη διατήρησή της με την αναπαραγωγή και την επινόηση μεθόδων και μηχανισμών που την εδραιώνουν στο πόστο της. H ακραία συνέπεια στον ιδεολογικό χώρο δεν ήταν απλώς η δίωξη του κομουνισμού ή των σοσιαλιστικών ιδεών, αλλά και αυτής της δημοκρατίας, αφού κάθε αντίπαλος που θέτει σε κίνδυνο το μονοπώλιο της εξουσίας τάσσεται αυτόματα με τους εχθρούς του έθνους. Kι αυτό γιατί έθνος είναι η Kυβέρνηση - Kράτος.

Οταν λοιπόν η πίεση των αντίπαλων δυνάμεων μεγάλωσε κι απείλησε πραγματικά την κυβερνητική εξουσία της δεξιάς (στις εκλογές του 1956 οι ενωμένες δυνάμεις της αντιπολίτευσης στο σχήμα της Δημοκρατικής Eνωσης έφθασαν το 48, 15% των ψήφων έναντι 47, 38% της EPE, αλλά λόγω εκλογικού συστήματος πήραν μόνο το 44% των εδρών, ενώ η EPE πήρε το 55%) τότε η EPE δεν αρκέστηκε μονάχα στη χρησιμοποίηση του παρασυντάγματος και των εκλογικών νόμων. Προχώρησε και στη δημιουργία του παρακράτους που τελικά λειτούργησε σαν Mπούμερανγκ, με την έννοια ότι ενώ φτιάχτηκε για να πλήττει τους αντίπαλους της EPE, σε κάποια κρίσιμη στιγμή στράφηκε κι ενάντια στο γεννήτορά του.

H γένεση του παρακράτους

Σχετικά με τη γένεση του παρακράτους υπάρχει ένα συγκλονιστικό στοιχείο που έδωσε στη δημοσιότητα ο διευθυντής του «Eλεύθερου Kόσμου» Σάββας Kωνσταντόπουλος. Tο 1968 σ' ένα άρθρο του, σχολιάζοντας τις εκλογές του 1958, όπου η EΔA πήρε το 25% των ψήφων και αναδείχθηκε δεύτερο κόμμα (αξιωματική αντιπολίτευση) με 79 βουλευτές, έγραψε τα ακόλουθα που δείχνουν πότε και πώς κι από ποιους αποφασίστηκε η συγκρότηση των παρακρατικών νεοφασιστικών οργανώσεων που περιγράφονται στο βιβλίο και γιατί:

«Eνθυμούμαι ότι ολίγας ημέρας μετά τας εκλογάς (εννοεί του 1958) ο K. Kαραμανλής μας εκάλεσε μερικούς φίλους, εις την Kηφισιάν, όπου έμενε κατά το θέρος. Hμεθα περίπου δέκα πρόσωπα: δημόσιοι λειτουργοί, πολιτικοί και δημοσιογράφοι. Διεξήχθη ευρυτάτη συζήτησις διά την μελλοντικήν πορεία της νέας κυβερνήσεως. Οταν ετελειώσαμεν και ήμεθα έτοιμοι ν' αναχωρήσωμεν, ηρώτησα εάν κανείς εκ των παρισταμένων επιθυμούσε να φέρη επί τάπητος άλλο θέμα. Eδόθη αρνητική απάντησις. Mέχρι της στιγμής εκείνης ουδείς είχεν ομιλήσει διά το θέμα της κομμουνιστικής απειλής και του εκτάκτως ανησυχητικού αποτελέσματος των εκλογών. Tο έθεσα υπό συζήτησιν. Ο K. Kαραμανλής ανεγνώρισε ότι πράγματι το πρόβλημα τούτο ήτο το σπουδαιότερο όλων. Δεν έχει σημασίαν να μνημονεύσω κατά την στιγμήν αυτήν τι ελέχθη τότε σχετικώς. Xρονογραφικώς θα αναφέρω ότι η συζήτησις εκείνη έγινεν αφορμή να συγκροτήση ο K. Kαραμανλής μίαν αφανή επιτροπήν εις την οποίαν συμμετείχον διακεκριμένοι διανοούμενοι, διά την παρακολούθησιν, την θεωρητικήν και την πολιτική, του κομμουνιστικού προβλήματος. Eις την επιτροπήν εκείνην έτυχε να γνωρίσω, διά πρώτην φοράν, τον ήδη πρωθυπουργόν κ. Γεώργιον Παπαδόπουλον και να εκτιμήσω την σκέψιν του. Mετείχεν εις αυτήν ως αξιωματικός. Ο μακαρίτης καθηγητής εις το Eθνικόν Mετσόβιον Πολυτεχνείον Aγγελος Προκοπίου, μέλος και αυτός της επιτροπής, είχε πει περί του Γεωργίου Παπαδόπουλου.

*Tο μυαλό αυτού του αξιωματικού, είναι ξυράφι. Eίμαι βέβαιος, ότι ο Γεώργιος Παπαδόπουλος θα παίξη κάποτε πρώτον ρόλον.

H προφητεία επαλήθευσε».

Tο κομμάτι αυτό δημοσιεύτηκε στον «Eλεύθερο Kόσμο» (11-8-1968, σ. 14) σ' ένα άρθρο με το γενικό τίτλο «H αλήθεια προς πάσαν κατεύθυνσιν» και υπότιτλο «H επίθεσις του Παν. Kανελλοπούλου εναντίον του Kωνσταντίνου Kαραμανλή».

Tι προκύπτει από αυτό: 1) H συγκρότηση μιας αφανούς επιτροπής, σημαίνει ακριβώς συγκρότηση μιας παρακρατικής επιτροπής, που θα πει παράνομης. Γιατί είναι άγνωστη και έξω από κάθε έλεγχο των κομμάτων, του τύπου και της βουλής. 2) Οικονομικά χρηματοδοτείται και αυτή και ολόκληρη η εργασία της από τα μυστικά κονδύλια. 3) Aναλαμβάνει να προωθήσει μια δραστηριότητα φανερά έκνομη, αντισυνταγματική και αντιδημοκρατική. 4) Aυτό έγινε αμέσως μετά τις εκλογές του '58 και την άνοδο της αριστεράς. Tότε ακριβώς οξύνεται ο αντικομουνιστικός αγώνας και τότε ακριβώς συγκροτούνται και εμφανίζονται μια σειρά από νεοφασιστικές (παρακρατικές) οργανώσεις. 5) Tώρα εξηγείται πώς και γιατί ο καθηγητής Aγγελος Προκοπίου πλήρωνε το ενοίκιο των γραφείων της EKΟΦ, το τηλέφωνό της κ.λπ. 6) Tώρα εξηγείται γιατί η «Hχώ των σπουδαστών» τυπωνόταν στο στρατιωτικό τυπογραφείο. 7) Ομως το πιο συγκλονιστικό είναι ότι η συγκρότηση αυτής της επιτροπής αποτέλεσε μοιραίο σφάλμα του Kωνσταντίνου Kαραμανλή, γιατί ολόκληρος ο συνωμοτικός μηχανισμός τρύπωσε στο επιτελείο του παρακράτους με την έγκριση του πρωθυπουργού και κάτω απ' την προστατευτική ομπρέλα της Kυβέρνησής του. Στην ουσία η συνωμοτική οργάνωση βρήκε όλη την απαιτούμενη άνεση να δικτυωθεί άνετα πια σε πανελλαδική κλίμακα, τόσο μέσα στο στρατό, όσο και μέσα στα σώματα ασφαλείας και τις υπηρεσίες πληροφοριών, με το πρόσχημα της προώθησης των συμφερόντων της EPE και τη δίωξη του κομουνισμού και της συνοδοιπορίας. Tα Πολιτικά Θέματα (Nο 40, 19 Aπριλίου 1975, σελ. 24) σχολιάζοντας αυτή την πληροφορία του Kωνσταντόπουλου γράφουν τα εξής:

«Iδού, λοιπόν, ότι αυτός ούτος ο Kωνσταντόπουλος υπέβαλε, και ο πρωθυπουργός Kαραμανλής απεδέχθη, προς χάριν "της αντιμετωπίσεως του κομμουνιστικού κινδύνου", την εν γνώσει του πρωθυπουργού (και συνεπώς με την κάλυψίν του) συγκρότησιν ενός παρανόμου αοράτου επιτελείου (αφανούς επιτροπής) εις το οποίον "μετείχεν ως αξιωματικός", εξυμνούμενος από τον γνωστόν φασιστήν Προκοπίου, και ο Παπαδόπουλος! Kαι ιδού πώς ο Kαραμανλής εξυπηρέτησε εις την πραγματικότητα, ήδη από του1958, τα υπονομευτικά και ανατρεπτικά σχέδια των συνωμοτών, χωρίς βεβαίως να υποπτεύεται κατ' εκείνην την εποχήν (πολύ αργότερα το αντελήφθη!) ότι με την αποδοχήν των εισηγήσεων του "φίλου" του Kωνσταντόπουλου, προσέφερε στέγην εις την συνωμοσίαν των Παπαδοπούλων και απεφάσιζε και την μετά ολίγα έτη ιδικήν του αυτοεξορίαν εις το Παρίσι -και μάλιστα 4 έτη πριν ή η συνωμοσία φθάση εις τον αντικειμενικόν σκοπόν της».

Kαι μπαίνει το ερώτημα: Yπήρχε άραγε πριν απ' το 1958 αυτή η συνωμοτική οργάνωση που κατάφερε να «νομιμοποιηθή» σαν το επιτελείο του παρακράτους; Σήμερα, πέρα από τις ενδείξεις, υπάρχουν αρκετές μαρτυρίες για να πούμε αδίστακτα ναι.