Πάντως το πρώτο διεθνές νόμισμα ίσως είναι οι «Xελώναι» της Αίγινας που έχουν βρεθεί σε πολλούς θαμμένους «θησαυρούς» (και οι αρχαίοι συνήθιζαν να κρύβουν τα πουγκιά τους μέσα στο χώμα, σε τοίχους σπιτιών ή σε πηγάδια) στην ηπειρωτική και νησιωτική Ελλάδα και στην Ανατολή με χρονολογία απόκρυψης το δεύτερο μισό του 6ου αιώνα και τις πρώτες δεκαετίες του 5ου αιώνα π.Χ., όπως σημειώνει ο διευθυντής του Νομισματικού Μουσείου Ιωάννης Τουράτσογλου στην ευσύνοπτη και πολύ ενδιαφέρουσα έκδοση του ΤΑΠ «Το κοινό νόμισμα από την αρχαιότητα έως σήμερα», το οποίο θα πωλείται σε λίγες μέρες στην είσοδο του μουσείου.

Το ερώτημα είναι, γιατί επιβλήθηκαν οι «Xελώναι» ως διεθνές νόμισμα; «Οι λόγοι πρέπει να αναζητηθούν γράφει ο κ. Τουράτσογλου τόσο στο πλαίσιο των τεράστιων εμπορικών δραστηριοτήτων της εκδότριας αρχής τους, όσο και στη δυνατότητα της ίδιας να τροφοδοτεί την αγορά με χρήμα, έχοντας εξασφαλίσει τον έλεγχο μεταλλείων και εκμεταλλευτεί τις δυνατότητες που προκύπτουν από αυτόν, αλλά και από το διαμετακομιστικό εμπόριο».

Ακολουθούν οι «Πώλοι» της Κορίνθου που προσπάθησαν να εξασφαλίσουν αγορές για τα προϊόντα τους ιδρύοντας αποικίες κι έπειτα έχουμε τις περίφημες «Γλαύκες» της πόλεως των Αθηνών με το μέταλλο του Λαυρίου και τη δύναμη του Συμμαχικού Ταμείου, που κατακλύζουν τις αγορές της Μεσογείου επιβάλλοντας «το κοινόν τοις πάσι νόμισμα».

Η νομισματική πολιτική που πρέπει να ακολουθήσει η πόλη των Αθηνών φαίνεται στους πλατωνικούς διαλόγους. «Τα αθηναϊκά τετράδραχμα λειτουργούν ως πρότυπο για το κοινόν ελληνικόν νόμισμα». Επί Φιλίππου Β' «οι χρυσές και αργυρές νομισματικές του εκδόσεις γνώρισαν διάδοση -και απομιμήσεις- κυρίως στα εδάφη των κελτικών φύλων της Bαλκανικής και της Kεντρικής Ευρώπης». Ο Μέγας Αλέξανδρος μετά τη νίκη της Iσσού (333 π.Χ.) υιοθέτησε την αθηναϊκή νομισματική πολιτική και επέβαλε στο αχανές κράτος του την κοπή νομισμάτων από τις Αιγές έως τη Bαβυλώνα και από την Αμφίπολη ώς την Μέμφιδα. Ετσι, τη θέση των αθηναϊκών τετράδραχμων θα πάρουν τα «αλεξάνδρεια τετράδραχμα», «κοπής του στρατηλάτη όσο ζούσε, αλλά και μεταθανάτιες εκδόσεις των ελληνίδων πόλεων και "βαρβάρων" ηγεμόνων στο όνομά του».

«Τα τετράδραχμα και οι δραχμές αττικού βάρους είναι κοινόν νόμισμα των ελληνιστικών χρόνων που θα κατακλύσει τις αγορές του κόσμου και θα φθάσει έως τα πέρατα της Ανατολής. Xαρακτηριστικό μάλιστα δείγμα της δημοτικότητας των αλεξάνδρειων κοπών αποτελεί και το πλήθος των απομιμήσεών τους που εκδόθηκαν από διάφορους λαούς στις παρυφές του ελληνιστικού κόσμου (Θράκες, Κέλτες της Xερσονήσου του Αίμου, της Kεντρικής και της Δυτικής Ευρώπης, Αραβες της ακτής του Περσικού Κόλπου).

Οταν τα νομίσματα του Αλεξάνδρου σταματήσουν να εκδίδονται, από το 2ο αι. π.Χ. και τους ύστερους ελληνιστικούς χρόνους, έρχονται να καλύψουν το κενό τα «αθηναϊκά τετράδραχμα του στεφανηφόρου» ή τετράδραχμα «Νέας Τεχνολογίας» όπως είναι γνωστά στη νεότερη βιβλιογραφία.

Τα κοινά νομίσματα της αρχαιότητας προέκυψαν, σύμφωνα με τον κ. Τουράτσογλου, από την ανάγκη να εκφραστούν τα κοινά εθνικά και θρησκευτικά στοιχεία που αποτελούσαν και τη βάση συνήθως των οργανισμών αυτών. Υπήρξαν πολλές αποτυχημένες προσπάθειες επιβολής διεθνών νομισμάτων και από άλλες ελληνικές πόλεις.

Στο Βυζάντιο επικράτησε για 700 χρόνια και πλέον ο χρυσός σόλιδος, νόμισμα που εισήγαγε ο Μέγας Κωνσταντίνος το 309/10 μ.Χ., προσφέροντας στην Βυζαντινή Αυτοκρατορία μεγάλη ισχύ. Το Βυζάντιο κατάφερε επίσης να καθιερώσει και ένα αξιόπιστο χάλκινο νόμισμα, τον «Φόλλι», για τις καθημερινές συναλλαγές.

«Κατά τον ύστερο Mεσαίωνα, όταν η ισχύς του Βυζαντίου φθίνει, άλλες οικονομικές δυνάμεις έρχονται στο προσκήνιο. Με τις Σταυροφορίες θα αρχίσουν να εισρέουν στην Aνατολική Μεσόγειο τα deniers tournois της ευρωπαϊκής Δύσης». Στους νεότερους χρόνους τα εύρωστα νομίσματα παγκόσμιας εμβέλειας αποδεικνύονται τα χρυσά ισπανικά escudos και τα αργυρά reales που κατέκλυσαν το Νέο Kόσμο αλλά και τον παλαιό τα Thaler της Μαρίας Θηρεσίας, η βρετανική λίρα και πρόσφατα το αμερικανικό δολάριο. Τώρα, στην ιστορία των διεθνών νομισμάτων μπαίνει δυναμικά και το ευρώ, προς δόξα των κοινών ευρωπαϊκών αγορών.

Ν. ΚΟΝΤΡΑΡΟΥ-ΡΑΣΣΙΑ