TΣEPNΟMΠIΛ ΔIAPKEIAΣ

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Του ΚΩΣΤΑ ΛΑΣΚΑΡΕΛΙΑ

Η Γιουγκοσλαβία ζει έναν εφιάλτη. Τα Βαλκάνια θα υφίστανται επί δεκαετίες τις επιπτώσεις των ΝΑΤΟϊκών βομβαρδισμών. Σε κίνδυνο είναι και οι ειρηνευτικές δυνάμεις στο Κόσοβο και τη Βοσνία. Το απεμπλουτισμένο ουράνιο των ΝΑΤΟϊκών βομβών δεν είναι ένα αβλαβές υλικό, δημιουργεί καρκίνους, και σωματίδια του βαρέος αυτού μετάλλου υπάρχουν στην επιφάνεια της Γιουγκοσλαβίας. Η λύση είναι μία: Nα ξυθεί το έδαφος εκεί όπου έγιναν οι βομβαρδισμοί και να μετριέται συχνά το νερό. Κι αυτοί που δημιούργησαν αυτό τον εφιάλτη πρέπει να καθήσουν στο σκαμνί, όπως ο Αϊχμαν, για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.

Ο Χρήστος Ζερεφός, καθηγητής Φυσικής της Aτμόσφαιρας, στη φυσικομαθηματική σχολή του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης, μπορεί να νιώθει τώρα δικαιωμένος, γιατί έγκαιρα με το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο είχαν αναφερθεί στους κινδύνους των βομβαρδισμών, πέρα από τις καταστροφές πλουτοπαραγωγικών πηγών και κομβικών σημείων του συγκοινωνιακού δικτύου της Σερβίας. Είχε διαταχθεί τότε, αλλά και με το Τσερνομπίλ και την περίπτωση της zet oil στη Θεσσαλονίκη, προκαταρκτική εξέταση σε βάρος του, με την κατηγορία διασποράς ψευδών ειδήσεων. Τώρα τα θυμάται και χαμογελά πικρά. Είναι ένας από τους επιστήμονες που βάδισαν στη Γιουγκοσλαβία με την παύση των βομβαρδισμών, συνέλεξε στοιχεία και συνέταξε μαζί με επιστήμονες από την Ελβετία, την Αυστρία και τη Ρωσία μία από τις τέσσερεις εκθέσεις που υπάρχουν για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις από τους ΝΑΤΟϊκούς βομβαρδισμούς.

«Είναι ξεκάθαρο: Βόμβες που περιέχουν ουράνιο, έστω και απεμπλουτισμένο, ευθύνονται για καρκίνους. Και η ευθύνη αυτή δεν περιορίζεται μόνο στο χρόνο βομβαρδισμού ούτε στον τόπο που επιλέχθηκε να βομβαρδισθεί. Ο κίνδυνος είναι διαχρονικός και το σημείο επικινδυνότητας είναι έως και 1 χιλιόμετρο από το σημείο της έκρηξης. Κι αυτό είναι η μία πτυχή του ζητήματος», λέει στην «Ε» ο Χρήστος Ζερεφός, και προσδιορίζει το κρίσιμο σημείο της έκθεσης σε κίνδυνο:

- Ατομα που βρίσκονταν πλησίον των σημείων βομβαρδισμού και εισέπνευσαν τα σωματίδια ουρανίου διατρέχουν μεγάλο κίνδυνο εκδήλωσης ανεπανόρθωτων παθήσεων. Το «πλησίον» δεν μπορεί να προσδιορισθεί επακριβώς και ασφαλώς δεν μιλάμε για 10, 50 ή 100 μέτρα, αλλά για μια ευρύτερη περιοχή. Η σκόνη που έχει επικαθήσει στις περιοχές που βομβαρδίστηκαν σε απόσταση και έως 1 χιλιόμετρο μπορεί εισπνεόμενη να δημιουργήσει πρόβλημα. Κι εδώ είναι το ευαίσθητο σημείο. Πώς θ' αντιμετωπίσουμε αυτό το πρόβλημα που μπορεί να δημιουργηθεί σε στρατιώτες, κατοίκους των περιοχών και κυρίως μικρά παιδιά που παίζουν σε κατεστραμμένα άρματα μάχης ή παίζουν με τα χώματα. Μία λύση, κι ίσως η μοναδική, είναι να ξύσουμε την επιφάνεια των εδαφών αυτών και να τα θάψουμε κάπου μακριά από κατοικημένες περιοχές.

- Αυτές τις επιπτώσεις δεν τις γνώριζαν αυτοί που αποφάσισαν τους βομβαρδισμούς και αυτοί που συνέδραμαν σ' αυτή την επιχείρηση;

- Το ερώτημα ν' απευθυνθεί στους ίδιους, αλλά θέση δική μου είναι ότι το μέγεθος των εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας που διέπραξαν πρέπει ν' αντιμετωπισθεί όπως του Αϊχμαν. Δεν επανορθώνονται αυτά τα εγκλήματα. Η καταστροφή του περιβάλλοντος είναι δεδομένη. Οι κίνδυνοι που όλοι μας διατρέχουμε είναι, σχεδόν, μετρήσιμοι.

- Το άλλο σκέλος;

- Αυτό αφορά όλους τους Βαλκάνιους. Είχαμε ανακοινώσει στη διάρκεια των βομβαρδισμών δύο μετρήσεις της αέριας μάζας, του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου, με αυξημένη περιεκτικότητα τοξικών αερίων στον ελληνικό εναέριο χώρο. Στη Ρουμανία είχαμε όξινη βροχή. Στο Δούναβη βρέθηκαν νεκρά ψάρια έως τη Μαύρη Θάλασσα. Αυτά τα είδαμε, και προέρχονται είτε από τους βομβαρδισμούς χημικών και πετρελαϊκών εγκαταστάσεων ή εγκαταστάσεων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας είτε από ενέργειες των Σέρβων να «απελευθερώσουν» στο Δούναβη σημαντικές ποσότητες χημικών ουσιών για ν' αποφύγουν τα χειρότερα από τους βομβαρδισμούς. Κι αυτές οι ουσίες, υπό οποιαδήποτε μορφή, καταλήγουν στο έδαφος, το οποίο αργά ή γρήγορα θα διαπεράσουν και θα βρεθούν στον υδροφόρο ορίζοντα. Κι εκεί θα τις ανταμώσουμε και στα Σκόπια και τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία και την Ελλάδα και το Κόσοβο και την Αλβανία. Παντού, σ' όλα τα Βαλκάνια. Οι τέσσερεις εκθέσεις που συνετάγησαν δίνουν όλο το εύρος της καταστροφής που έχει συντελεσθεί κι όλων των κινδύνων που ελλοχεύουν για τον άνθρωπο και το οικοσύστημα γενικά. Είναι μια καταστροφή που μπορεί να συγκριθεί μόνον μ' εκείνη του Tσερνομπίλ.

- Αυτές οι λευχαιμίες στρατιωτών που υπηρετούσαν στη Βοσνία είναι βεβαιωμένο ότι προέρχονται από τους βομβαρδισμούς και το ουράνιο που είχαν οι βόμβες, για να είναι πιο αποτελεσματικές στις καταστροφές;

- Γιατί, είναι βεβαιωμένοι οι 500 θάνατοι από το σύνδρομο του Kόλπου και οι χιλιάδες άλλες περιπτώσεις ανεξήγητων ασθενειών των στρατιωτών που μετείχαν στην επιχείρηση του Kόλπου; Ναι, είναι βεβαιωμένο ότι η εισπνοή σωματιδίων ουρανίου, έστω και απεμπλουτισμένου, δημιουργεί καρκίνους, όπως δημιουργεί καρκίνους και κάθε βαρύ μέταλλο σαν το ουράνιο εφ' όσον κατά οποιονδήποτε τρόπο καταλήξει στον οργανισμό μας, όπως καρκίνους δημιουργούν και όλα αυτά τα τοξικά που ελευθερώθηκαν στην ατμόσφαιρα μετά ή πριν από τους βομβαρδισμούς.

Ο καθηγητής Φυσικής της Aτμόσφαιρας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης βάζει και δύο ακόμη ζητήματα:

1. Να ερευνηθούν οι επιπτώσεις των ΝΑΤΟϊκών βομβαρδισμών από ανεξάρτητους επιστημονικούς οργανισμούς, και

2. Οι έρευνες να γίνονται, με τις χρηματοδοτήσεις που χρειάζονται, απ' αυτούς που εντόπισαν το πρόβλημα όταν οι άλλοι έσπευδαν να διαψεύδουν χωρίς στοιχεία, γιατί αυτοί γνωρίζουν το πρόβλημα και ξέρουν πού θα κινηθούν.

Στο 424 στρατιωτικό νοσοκομείο Θεσσαλονίκης ομάδα πανεπιστημιακών γιατρών, που συγκροτήθηκε με απόφαση του τμήματος, θα διερευνήσει 3 περιπτώσεις στρατιωτών που υπηρετούσαν στη Βοσνία στην κρίσιμη περίοδο και υπάρχουν υπόνοιες ότι έχουν συμπτώματα λευχαιμίας. Είναι και οι 3 από την περιοχή του Βόλου. Το νοσοκομείο, πάντως, με δήλωση του υποδιευθυντή του κ. Κιούπκιουλη, λέει ότι «δεν γνωρίζει τέτοια περιστατικά» και ότι είναι καλοδεχούμενη κάθε πανεπιστημιακή επιτροπή στο νοσοκομείο.

Της ΝΤΙΝΑΣ ΒΑΓΕΝΑ

Παρά τις απελπισμένες προσπάθειές του να το διαψεύσει, μετά πολλών βασάνων επιβεβαίωσε και επισήμως χθες το απόγευμα το ελληνικό Πεντάγωνο ότι μέλος της ελληνικής στρατιωτικής αποστολής στη Βοσνία νοσηλεύτηκε στο 424 Γενικό Στρατιωτικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης με λευχαιμία.

Πρόκειται για τον 27χρονο λοχία τεθωρακισμένων Θρασύβουλο Κόπανο από το Bόλο, στον οποίο τον περασμένο Αύγουστο διαγνώσθηκαν συμπτώματα λευχαιμίας. Ο λοχίας που είχε υπηρετήσει στην Ελληνική Δύναμη Βοσνίας (ΕΛΔΥΒ) το 1998-1999, βρίσκεται σήμερα στο σπίτι του με αναρρωτική άδεια.

Το ΓΕΕΘΑ σε γραπτή ανακοίνωσή του χθες περιορίστηκε να αναφέρει ότι «διερευνάται ενδεχόμενη σχέση της νόσου λευχαιμίας που διαπιστώθηκε πρόσφατα (Αύγουστος 2000) σε Ελληνα υπαξιωματικό -ο οποίος επανήλθε το 1999 στην Ελλάδα ύστερα από υπηρεσία στη Βοσνία- και της υπηρεσίας του παλαιότερα στην περιοχή αυτή».

Κατόπιν τούτου, ο υπουργός Eθνικής Aμυνας Ακης Τσοχατζόπουλος διέταξε να περάσει από τις απαιτούμενες ιατρικές εξετάσεις κάθε μέλος του στρατιωτικού προσωπικού που έχει υπηρετήσει σε Βοσνία και Κόσοβο. Και ακόμα, το ΓΕΕΘΑ διακηρύσσει την ετοιμότητα των στρατιωτικών υγειονομικών υπηρεσιών να συνεργαστούν με αντίστοιχες διεθνείς υπηρεσίες, «εφ' όσον απαιτηθεί», όπως σημειώνει. Την ερχόμενη βδομά κλιμάκιο αξιωματικών του ΓΕΣ συνοδευόμενο από επιτροπή ειδικών επιστημόνων πηγαίνει σε Κόσοβο και Βοσνία για να πραγματοποιήσει μετρήσεις και εξετάσεις στις περιοχές όπου υπηρετούν μέλη των ελληνικών στρατιωτικών αποστολών.

Το ΓΕΕΘΑ πάντως και χθες επέμενε να προβάλλει τα αποτελέσματα των ειδικών μετρήσεων εδάφους που έχουν πραγματοποιηθεί σε συνεργασία με επιστήμονες του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης στο χώρο στρατωνισμού της ελληνικής αποστολής στο Ουρόσεβατς (Ιούλιος 1999 και Μάρτιος 2000), σύμφωνα με τα οποία ανησυχητικές συγκεντρώσεις ραδιενέργειας δεν είχαν εντοπιστεί. Ομως, οι άνδρες δεν παραμένουν εντός στρατοπέδου.

Ωστόσο, ενώ το ΓΕΕΘΑ ισχυρίζεται ότι είναι υπερβολικός ο αριθμός των 7.000 στρατιωτών που έχουν περάσει -ανά εξάμηνο οι περισσότεροι- από τη Βοσνία από το 1996 και από το Κόσοβο εδώ και ενάμιση χρόνο, ακόμα προσπαθούν αξιωματικοί να υπολογίσουν τον ακριβή και μέχρις ενός αριθμό των ανδρών που αποτελούν την «ομάδα υψηλού κινδύνου». Αυτό σημαίνει πως εάν θα χρειαστεί κάποιος χρόνος για να κάνουν τις ειδικές ιατρικές εξετάσεις οι υπηρετούντες σήμερα και οι μόνιμοι στρατιωτικοί που επέστρεψαν πίσω στις μονάδες τους ανά τη χώρα, θα χρειαστεί πολύ περισσότερος χρόνος να εντοπιστούν και να εξεταστούν οι απολυθέντες έφεδροι που υπηρέτησαν στις αποστολές.

Δεν έχει διευκρινιστεί και το πόσο συχνά θα πρέπει να επαναλαμβάνουν τις ιατρικές εξετάσεις για τη διερεύνηση κυτταρικών αλλοιώσεων οι στρατιωτικοί, με δεδομένο ότι δεν μπρεί να γίνει ακριβής προσδιορισμός του χρόνου τυχόν εμφάνισής τους.

Tο ΓEΣ στέλνει εσπευσμένα επιτροπή ειδικών επιστημόνων για μετρήσεις σε Bοσνία, Kόσοβο

Aνησυχία για Eλληνες στρατιώτες και φοιτητές

Σύσκεψη με Σημίτη

Η κυβέρνηση αρχίζει τώρα να αντιλαμβάνεται το μέγεθος του προβλήματος που δημιουργείται από τις βόμβες εξασθενημένου ουρανίου αναζητώντας τρόπους αντιμετώπισης του προβλήματος, χωρίς όμως να δημιουργηθεί και πανικός.

Το θέμα έθιξε χθες ο πρωθυπουργός κατά τη διάρκεια της πρώτης Κυβερνητικής Επιτροπής του έτους. Ο κ. Σημίτης διαβεβαίωσε ότι το θέμα θα αντιμετωπιστεί με κάθε ευθύνη και σοβαρότητα, ενώ χθες το απόγευμα ορίστηκε η πρώτη διυπουργική συνάντηση για την εξέταση του θέματος.

Χθες το απόγευμα πραγματοποιήθηκε στο υπουργείο Εξωτερικών ευρεία σύσκεψη, στην οποία έλαβαν μέρος οι υπουργοί Εξωτερικών Γ. Παπανδρέου, Υγείας Α. Παπαδόπουλος, Περιβάλλοντος Κ. Λαλιώτης και ο υφυπουργός Αμυνας Δ. Αποστολάκης.

Κυβερνητικές πηγές ανέφεραν ότι τα υπάρχοντα στοιχεία δεν επαρκούν για ακριβή συμπεράσματα και γι' αυτό από κοινού με άλλες ευρωπαϊκές χώρες θα ζητηθούν αναλυτικά στοιχεία από το ΝΑΤΟ, ενώ θα αρχίσει ουσιαστική συζήτηση στους κόλπους της Ε. Ενωσης.

Mέχρι στιγμής δεν έχει τεθεί θέμα αποχώρησης της ελληνικής δύναμης από το Κοσσυφοπέδιο, αλλά θα ενταθούν τα μέτρα προστασίας τους. Μεγάλοι ακόμη είναι οι φόβοι για μόνιμη περιβαλλοντική μόλυνση, που αφορά ολόκληρη την περιοχή και την Ελλάδα.