Δηλώσεις εντυπωσιασμού χωρίς ουσιαστικό αντίκρισμα αποτελούν οι διαβεβαιώσεις της εισαγγελέως του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου της Χάγης, Κάρλας Ντελ Πόντε, ότι θα απαγγείλει κατηγορίες κατά του ΝΑΤΟ εάν αποδειχθεί ότι η χρήση όπλων απεμπλουτισμένου ουρανίου ευθύνεται για τους θανάτους αμάχων και στρατιωτών.

Καθηγητές και νομικοί δεν είναι καθόλου αισιόδοξοι ότι οι πανίσχυροι ΝΑΤΟϊκοί και οι Ευρωπαίοι πολιτικοί ηγέτες μπορεί να καθίσουν στο σκαμνί και να λογοδοτήσουν για τα εγκλήματα που διέπραξαν κατά της ανθρωπότητας βομβαρδίζοντας αμάχους και κάνοντας χρήση όπλων απεμπλουτισμένου ουρανίου στην «ανθρωπιστική» πολεμική τους επιχείριση σε βάρος της πρώην Γιουγκοσλαβίας.

Και αυτό διότι, όπως εξηγεί στην «Ε» ο καθηγητής Ποινικού Δικαίου Ι. Μανωλεδάκης, αφ' ενός δεν υπάρχει πολιτική βούληση για την τιμωρία των ενόχων και αφ' ετέρου διότι είναι τέτοιες οι νομικές διατυπώσεις για τη λειτουργία και την επιβολή κυρώσεων από τα διεθνή δικαστήρια που καθιστούν σχεδόν αδύνατη την παραπομπή των ΗΠΑ.

Είναι ενδεικτικό ότι μέχρι την τελευταία στιγμή οι Ηνωμένες Πολιτείες έκαναν «παζάρια», κοινώς εκβίαζαν ότι δεν θα υπογράψουν -πράγμα που τελικώς έπραξαν- τη διεθνή σύμβαση για τη συγκρότηση του Διαρκούς Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, αν δεν περιελάμβανε τις διατάξεις που επιθυμούσαν. Ετσι, εισήχθη διάταξη που δίνει μέχρι το 2001 το δικαίωμα στο κράτος που εγκαλείται να αρνηθεί τη δικαιοδοσία του δικαστηρίου (!), ενώ ακόμη δεν έχει προσδιοριστεί νομικά τι σημαίνει επίθεση κατά άλλου κράτους.

Το ίδιο δυσχερής είναι και η διαδικασία προκειμένου να επιληφθεί μιας υπόθεσης το ad hoc Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία, καθώς οι αξιόποινες πράξεις που δικάζει αναφέρονται κυρίως σε πράξεις εμπλεκομένων εθνοτήτων και όχι σε επίθεση άλλου κράτους.

Υπό αυτά τα δεδομένα, ο κ. Μανωλεδάκης εκτιμά ότι δύσκολα μπορούν να τελεσφορήσουν οι ποινικές διώξεις που τυχόν ασκηθούν και διατηρεί ζωηρές επιφυλάξεις ότι τα πρόσωπα που ευθύνονται θα καταδικαστούν.

Το ίδιο απαισιόδοξος εμφανίζεται και ο καθηγητής Γ.Α. Μαγκάκης, ο οποίος επισημαίνει ότι δεν υπάρχει η πρακτική δύναμη για την απονομή δικαίου καθώς στην περίπτωση της Σερβίας ο «νικητής» είναι και ο ένοχος. Ο πρώην υπουργός προτείνει τη συγκρότηση διεθνούς δικαστηρίου συνείδησης που θα εκδώσει καταδικαστική απόφαση για να περάσει το ιστορικό μήνυμα ότι η ανθρωπότητα δεν υποτάσσεται στους ισχυρούς.

Οι απόψεις των καθηγητών έχουν ως εξής:

Ι. Μανωλεδάκης

Η δήλωση της εισαγγελέως του Διεθνούς Δικαστηρίου, αν αποδίδεται σωστά από τα διεθνή πρακτορεία ειδήσεων, αποτελεί μια ευπρόσδεκτη ένδειξη ότι θα μπορούσε επιτέλους να λειτουργήσει η διεθνής δικαιοσύνη ως θεσμός δικαίου και όχι ως όργανο πολιτικής σκοπιμότητας.

Ωστόσο, διατηρώ ζωηρές αμφιβολίες αν θα έχει συνέχεια προς την κατεύθυνση αυτή η εισαγγελική δήλωση. Διότι, και αν ακόμη ασκηθούν ποινικές διώξεις κατά των πανίσχυρων φορέων της διεθνούς εξουσίας για τα εγκλήματα που διέπραξαν στο έδαφος της πρώην Γιουγκοσλαβίας, είναι πολύ αμφίβολο να οδηγηθούν τα πρόσωπα αυτά σε δίκη και πολύ περισσότερο σε καταδίκη. Ενώ είναι βέβαιο ότι με τους βομβαρδισμούς του ΝΑΤΟ στο Κόσοβο τελέστηκαν διεθνή εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και ιδιαίτερα κατά των λαών της πρώην Γιουγκοσλαβίας με τους βομβαρδισμούς κτιρίων και αμάχων εκτός πολεμικών στόχων, αλλά και με τη χρησιμοποίηση όπλων που προκαλούν ανεπανόρθωτη και μακροχρόνια βλάβη στο περιβάλλον, οι νομικές διατυπώσεις για τη λειτουργία και την επιβολή κυρώσεων από τα διεθνή δικαστήρια -τόσο από το Διαρκές Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο που ιδρύθηκε το 1998 στη Ρώμη όσο και από το ad hoc Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία- είναι τέτοιες ώστε δύσκολα θα μπορούσαν να τελεσφορήσουν οι ποινικές διώξεις που τυχόν θα ασκούνταν.

Δυστυχώς, δεν υπάρχει ακόμη η διεθνής εκείνη δύναμη που θα μπορούσε να επιβάλει τη νομιμότητα και τη δικαιοσύνη σε παγκόσμιο επίπεδο.

Γ.Α. Μαγκάκης

Η επίθεση σε βάρος της Σερβίας συνιστά παραβίαση πάρα πολλών κανόνων του διεθνούς δικαίου πολέμου. Συνιστά επιθετικό πόλεμο που τον απαγορεύει η σύμβαση της Χάγης και το δίκαιο της Νυρεμβέργης, χρήση όπλων που τα απαγορεύουν οι συμβάσεις για τα ατομικά και χημικά όπλα και προπαντός συνιστά έγκλημα γενοκτονίας που καθιερώθηκε ως το βαρύτερο έγκλημα κατά της ανθρωπότητας.

Η επίδραση των πυρηνικών όπλων που χρησιμοποιήθηκαν στη Σερβια φθάνει σε ένα βάθος χρόνου που είναι ασύλλητπο και για τη φαντασία μας. Το έγκλημα αυτό στρέφεται και κατά των μελλοντικών γενεών. Επομένως εδώ έχουμε άκρως βαριά περίπτωση.

Ασφαλώς αποτελεί θετικό στοιχείο ότι η εισαγγελέας του διεθνούς δικαστηρίου εξέφρασε την πρόθεση να προβεί σε δίωξη. Εάν το εννοεί σοβαρά, τότε είναι βέβαιο ότι θα πρέπει να προβεί στη δίωξη, γιατί δεν χρειάζεται να αποδειχθεί, έχει αποδειχθεί και προπαντός από τον πόλεμο του Κόλπου.

Είναι αποδεδειγμένο ότι τα όπλα που ρίξανε και στο Κόσοβο επιφέρουν συμφορές και επίσης ότι εκείνοι που διέταξαν τη διεξαγωγή αυτού του πολέμου με αυτόν τον τρόπο ενεργούσαν με δόλο γιατί γνώριζαν τις συνέπειες. Αυτό άλλωστε αποδεικνύεται και από το γεγονός ότι όταν πήγαν τα λεγόμενα συμμαχικά στρατεύματα στο Κόσοβο στα στρατόπεδα που θα εγκαθίσταντο, ελήφθη το εξής παράδοξο μέτρο. Εγινε επίστρωση χώματος που φέρανε από άλλες περιοχές ύψους 30 εκατοστών, για να εξουδετερώσουν την ακτινοβολία από το έδαφος. Επίσης, απαγόρευσαν τη χρήση νερού και φέρνουν νερό από άλλες περιοχές.

Η χρήση των βομβών αυτών έχει απαγορευθεί να γίνεται στις ΗΠΑ ακόμη και σε στρατιωτικά γυμνάσια αλλά τις πουλάνε σε εμάς τους συμμάχους. Βρισκόμαστε συνεπώς μπροστά σε μια εκτρωματική εκδήλωση της ανθρώπινης επιθετικότητας αφού η επίδειξη αυτού του βαρβαρισμού ήταν πέρα για πέρα περιττή. Δεν είχαν κανέναν τρομερό αντίπαλο απέναντί τους για να πρέπει να χρησιμοποιήσουν αυτά τα όπλα του διαβόλου για να τον κάμψουν. Αρα, έχουμε μια τερατώδη επίδειξη αλαζονείας του κυρίαρχου ο οποίος θέλει ακριβώς αυτό το μήνυμα να περάσει.

Οχι μόνο ότι είναι παντοδύναμος αλλά και ότι είναι αδίστακτος. Αυτό είναι πρωτοφανές στην ιστορία και γι' αυτό πραγματικά θα είναι ιστορικά θετικό το γεγονός της παραπομπής στο διεθνές δικαστήριο.

Για το πόσο θα πραγματοποιηθεί αυτό το αίτημα έχω πάρα πολλές αμιφβολίες. Γιατί, για να εφαρμοστεί το δίκαιο, δεν χρειάζεται μόνο να υπάρχουν νόμοι και δικαστήρια που να το εφαρμόσουν, πρέπει να υπάρχει και η πρακτική εκείνη δύναμη που θα καταστήσει δυνατή και επιβεβλημένη την εφαρμογή του δικαίου και της απόφασης.

Τα εγκλήματα πολέμου του Χίτλερ τιμωρήθηκαν γιατί υπήρχε η δύναμη των νικητών εκείνου του πολέμου που κατέστησε δυνατή τη διεξαγωγή της δίκης με την εφαρμογή της απόφασης. Στην τωρινή περίπτωση, ο ίδιος ο εμφανιζόμενος ως νικητής είναι και ο ένοχος.

Εκείνο που μπορεί να γίνει είναι η συγκρότηση ενός διεθνούς δικαστηρίου συνείδησης από εξέχοντες ανθρώπους της διεθνούς ζωής το οποίο αν εκδώσει απόφαση καταδικαστική και να στιγματίσει έτσι στην παγκόσμια συνείδηση το έγκλημα που διεπράχθη, για να περάσει ιστορικό μήνυμα ότι η ανθρωπότητα αντιδρά και δεν υποτάσσεται στους ισχυρούς.