* ΟI ΠPΟΫΠΟΘEΣEIΣ YΠAPXΟYN, ΠAPA TA ΠPΟBΛHMATA *

Του ANΔPEA A. KINTH (**)

Στην αρχή του 2001, στο λυκαυγές του εικοστού πρώτου αιώνα, η ελληνική κοινωνία μοιάζει να είναι μουδιασμένη, αν όχι κουρασμένη. Μια απαισιόδοξη διάθεση φαίνεται να διαπερνά οριζόντια την κοινωνία σε μια περίοδο που τα αντικειμενικά δεδομένα δικαιολογούν, κατά την ταπεινή μου γνώμη, περισσότερη αισιοδοξία για το μέλλον. Μέρος της απαισιοδοξίας πρέπει να αποδοθεί σε υπαρκτά προβλήματα, ανάμεσα στα οποία κυρίαρχη θέση κατέχουν τα υψηλά ποσοστά ανεργίας και η διεύρυνση των οικονομικών και κοινωνικών ανισοτήτων που προκαλεί η νέα τάξη πραγμάτων. Ομως, σε καμία περίπτωση η ύπαρξη των προβλημάτων αυτών (και όχι μόνο) δεν δικαιολογεί την ξεθωριασμένη εικόνα που εργολαβικά προσπαθούν να φιλοτεχνήσουν για την κατάσταση της χώρας ορισμένοι με εργαλεία τους μεγεθυντικούς φακούς της υπερβολής, και της ανάδειξης του μικρού, του λεπτομερειακού και συχνά του ιδιοτελούς ως μεγάλων κοινωνικών προβλημάτων. Στο έργο τους αυτό εύκολα βρίσκουν συμμάχους από το χώρο των ΜΜΕ, τα οποία φαίνεται να δικαιολογούν τα πάντα στη βάση του επιχειρήματος: «αυτό πουλάει».

Ασφαλώς η κοινωνία μας δεν είναι τέλεια. Αλλωστε τέλεια κοινωνία ουδέποτε υπήρξε στο παρελθόν, ούτε σήμερα υπάρχει ανά την υφήλιο, και ούτε αναμένεται να υπάρξει στο μέλλον. Η χώρα αντιμετωπίζει αρκετά προβλήματα που η λύση τους δεν μπορεί να αναβάλλεται για το απώτερο μέλλον. Είναι γνωστό ότι μεγάλο μέρος του πληθυσμού ζει στα όρια της φτώχειας, κάτι που δεν είναι επιτρεπτό για μια χώρα η οποία βρίσκεται στο επίπεδο ανάπτυξης της Ελλάδας. Ομως, από το σημείο αυτό μέχρι του σημείου του να προσπαθούν ορισμένοι να μας πείσουν ότι η χώρα βρίσκεται στα όρια της εξαθλίωσης και ότι διέρχεται βαθιά κρίση, η απόσταση είναι πολύ μεγάλη.

Φαίνεται ότι ορισμένοι συμπολίτες μας έχουν μετατρέψει σε ιδεολογία τη νοοτροπία της μιζέριας και της ανικανότητας που τους διακρίνει να παρακολουθούν τις εξελίξεις και να προσαρμόζονται δημιουργικά στις νέες πραγματικότητες. Δεν είναι υπερβολή αν ισχυριστεί κανείς ότι τα άτομα αυτά έχουν τους Λαιστρυγόνες και τους Kύκλωπες μέσα στη σκέψη τους και μέσα στην ψυχή τους. Ακόμη υπάρχει μια κατηγορία συμπολιτών μας, οι οποίοι εμπορεύονται για ίδιο όφελος και χωρίς αιδώ τις αβεβαιότητες και τις ανασφάλειες που δημιουργούν στους πολίτες οι αλλαγές που συντελούνται διεθνώς με ασυνήθιστους ρυθμούς σε όλους τους τομείς της ανθρώπινης δράσης. Η ταχύτητα με την οποία πραγματοποιούνται οι αλλαγές δεν αφήνει περιθώρια χρόνου στην κοινή γνώμη να συλλάβει την έκταση και κυρίως να κατανοήσει τις ποιοτικές διαστάσεις των επιτευγμάτων της κοινωνίας.

Η απαισιόδοξη εικόνα που φαίνεται να κυριαρχεί στη χώρα την περίοδο αυτή έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την τεράστια πρόοδο που έχει συντελεστεί, κυρίως το τελευταίο τέταρτο του εικοστού αιώνα. Η ισχυροποίηση των θεσμών, η διεύρυνση της συμμετοχής του λαού στις υποθέσεις της χώρας και στα αγαθά της ανάπτυξης, ο μετασχηματισμός της οικονομίας από αγροτικής και παρασιτικής σε σύγχρονη οικονομία που προσεγγίζει (παρά τα προβλήματα) με υψηλούς ρυθμούς τα χαρακτηριστικά των αναπτυγμένων χωρών, η κοινωνική πρόοδος που έχει σημειωθεί,η βελτίωση των συνθηκών ζωής (έστω και άνισα κατανεμημένη) όλων των Ελλήνων και η ενσωμάτωση της χώρας στο σκληρό πυρήνα των αναπτυγμένων χωρών της Ευρώπης είναι επιτεύγματα που ασφαλώς δικαιολογούν τον ισχυρισμό ότι οι Ελληνες πρέπει να ατενίζουμε το μέλλον με εμπιστοσύνη και αισιοδοξία. Με εμπιστοσύνη, γιατί ο λαός μας κατόρθωσε με τις δικές του δυνάμεις να εμφανίσει (και μάλιστα σε σύντομο διάστημα) επιτεύγματα που πολλές χώρες θα εζήλευαν, αλλά και με αισιδοξία επειδή η χώρα διαθέτει θεσμούς, πόρους και δυνάμεις που της επιτρέπουν να ακολουθήσει αισθητά υψηλότερη καμπύλη αναπτυξιακής πορείας στο μέλλον.

Η αξιολόγηση των επιτευγμάτων της χώρας πρέπει να γίνεται τόσο με αναφορά στη διαχρονική της πορείας όσο και σε σύγκριση με τη συνολική θέση που αυτή σήμερα κατέχει μεταξύ των χωρών της ευρύτερης περιοχής, αλλά και ανάμεσα στις χώρες όλου του κόσμου.

Ολοι οι ενήλικες Ελληνες γνωρίζουν την κατάσταση που επικρατούσε στη χώρα στους διάφορους τομείς (πολιτικό, οικονομικό, κοινωνικό, εξωτερικό περιβάλλον), πριν από 25 χρόνια. Σύγκριση της κατάστασης εκείνης με τη σημερινή δείχνει ότι οι εξελίξεις ξεπέρασαν και τις πλέον αισιόδοξες προβλέψεις, ενώ η χώρα κέρδισε αρκετούς πόντους στην κλίμακα ιεραρχικής κατάταξης των χωρών του κόσμου. Ετσι σήμερα η Ελλάδα κατέχει την 22η θέση με βάση το δείκτη ανθρώπινης ανάπτυξης και την 26η θέση με κριτήριο το ανά κάτοικο εθνικό προϊόν στο σύνολο των χωρών του κόσμου, οι οποίες ξεπερνούν τις 200. Με αναφορά στις γειτονικές χώρες σημειώνεται ότι το κατά κεφαλήν εισόδημα της Ελλάδας είναι 3,8 φορές μεγαλύτερο από εκείνο της Τουρκίας και 6,5 φορές από το ανά κάτοικο εισόδημα της Βουλγαρίας.

Σσχέση με το μέλλον, οι προοπτικές της χώρας είναι από θετικές μέχρι πολύ θετικές και τούτο διότι το μέλλον διαμορφώνεται από τη συνδρομή ορισμένων προϋποθέσεων μας που η χώρα έχει ήδη διασφαλίσει σε ικανοποιητικό επίπεδο. Οι πιο σημαντικές παράμετροι που προσδιορίζουν την πορεία προς το μέλλον είναι:

α) Το επίπεδο λειτουργίας των δημοκρατικών θεσμών και η διασφάλιση πολιτικού consensus όσον αφορά το μακροχρόνιο προσανατολισμό της χώρας και τις κυρίαρχες επιλογές. Στον τομέα αυτό η Ελλάδα δεν φαίνεται να αντιμετωπίζει προβλήματα.

β) Η ύπαρξη μακροοικονομικού περιβάλλοντος που δημιουργεί συνθήκες σταθερότητας και διευκολύνει τις επενδυτικές πρωτοβουλίες. Το περιβάλλον αυτό διασφαλίζεται με την ενσωμάτωση της χώρας στον πυρήνα των χωρών της Ευρωπαϊκής Ενωσης, καθώς και από το επίπεδο ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας.

γ) Η διαθεσιμότητα των αναγκαίων πόρων (χρηματικών και ανθρώπινων). Είναι γνωστό ότι για την προσεχή δεκαετία η χώρα έχει διασφαλισμένους χρηματικούς πόρους που επιτρέπουν υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης, ενώ το ανθρώπινο δυναμικό, με μια αποτελεσματικότερη παρέμβαση στον τομέα της παιδείας, κρίνεται ικανό να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της εποχής.

δ) Η κατάσταση που επικρατεί στο ευρύτερο περιβάλλον της Βαλκανικής. Μολονότι η περιοχή αυτή δεν έχει ακόμη σταθεροποιηθεί, δεν αναμένεται να δημιουργηθούν σοβαρά εμπόδια στην πορεία της χώρας μας προς το μέλλον από τυχόν αναταράξεις.

ε) Η ικανότητα της χώρας να διατηρήσει την αναγκαία κοινωνική συνοχή, με δεδομένο ότι σημαντικό τμήμα του πληθυσμού ζει στα όρια της φτώχειας και με ενισχυμένη την τάση της ξενοφοβίας που δημιουργεί ο μεγάλος αριθμός οικονομικών μεταναστών, καθώς και η γενικότερη ρευστότητα που επικρατεί στον τομέα αυτό.

στ) Η ικανότητα της ηγεσίας του τόπου να πείσει το λαό για τις προοπτικές της χώρας, να κινητοποιήσει όλες τις δημιουργικές δυνάμεις του τόπου και να διαχειριστεί αποτελεσματικά και με ευαισθησία τις υποθέσεις της χώρας στο περισσότερο διεθνοποιημένο περιβάλλον του αύριο.

Τα όποια προβλήματα προκύψουν στην πορεία προς ένα καλύτερο μέλλον θα προέλθουν από τις αδυναμίες που θα παρουσιαστούν σε σχέση με την ικανοποίηση των δύο τελευταίων προϋποθέσεων. Στα σημεία αυτά θα κριθεί η ικανότητα της πολιτικής ηγεσίας του τόπου και η ευθύνη με την οποία τα ΜΜΕ και οι οργανωμένες ομάδες της κοινωνίας θα αντιμετωπίσουν τα προβλήματα της χώρας. Οι προϋποθέσεις για ένα καλύτερο μέλλον υπάρχουν. Τα εμπόδια δεν είναι ανυπέρβλητα.

** Πρύτανης του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών