Η Λέρος ζει. Εκεί στην ειδυλλιακή Αγιάσο της Λέσβου 133 άνθρωποι, έρημοι, λησμονημένοι, «αζήτητοι» από τους πολιτισμένους του 21ου αιώνα, στοιβαγμένοι στο Ιδρυμα «Θεομήτωρ», αποδεικνύουν πως τα όρια μεταξύ ζωής και θανάτου σε αυτές τις περιπτώσεις είναι εξαιρετικά ασαφή, θολά, σχεδόν ανύπαρκτα.

Δεν πρόκειται για δημοσιογραφικές εν θερμώ περιγραφές. Οταν οι δημοσιογράφοι κουράστηκαν να γράφουν και να ξαναγράφουν ανέλαβαν οι επιστήμονες του Συνηγόρου του Πολίτη αυτεπάγγελτη έρευνα, για να ανακαλύψουν πρώτα από όλα ότι το αρμόδιο υπουργείο -Υγείας και Πρόνοιας- δεν έκανε ποτέ καμία έρευνα στο ίδρυμα και για να διαπιστωθεί για μία ακόμη φορά πως τα Pίχτερ της αδιαφορίας της πολιτείας είναι χειρότερα και από αυτά του Εγκέλαδου.

Εικόνες από τα κολαστήρια του περασμένου αιώνα ξεπηδούν από τις σελίδες του πορίσματος του Συνηγόρου του Πολίτη, για το οποίο εργάστηκαν επισταμένως και πραγματοποιώντας δύο επιτόπιες έρευνες οι ειδικοί επιστήμονες Ευτύχης Φυτράκης και Ρένα Παπαδάκη υπό τη βοηθό Συνήγορο του Πολίτη, υπεύθυνη για τον κύκλο Κοινωνικής Προστασίας, Μαρία Μητροσύλη.

Το κτίριο περιγράφεται με τα μελανότερα χρώματα, χωρίς πόρτες και παράθυρα, με πεσμένους σοβάδες, κατσαρίδες στους τοίχους και νερά στο πάτωμα, αφού το υδραυλικό σύστημα έχει χτυπηθεί κι αυτό από τα χρόνια... Οι θάλαμοι, τα μαγειρειά, οι τουαλέτες έχουν περίπου την ίδια... μυρωδιά, μοναδικό δείγμα πως ίσως εκεί μέσα εξακολουθούν να ζουν άνθρωποι. Ανθρωποι στοιβαγμένοι σε ετοιμόρροπους θαλάμους, δεμένοι σε παλαιά, φθαρμένα και βρώμικα κρεβάτια και, οι πιο ζωηροί, καθηλωμένοι στα λιγοστά και δυσεύρετα αναπηρικά καροτσάκια, «τοποθετημένοι» σαν παλαιά και άχρηστη αποσκευή σε θαλάμους απομονωτήρια.

Εικόνες φρίκης δανεισμένες θαρρείς από τη «θηριωδία» της Λέρου ξεπροβάλλουν από τις σελίδες του πορίσματος.

Εικόνα πρώτη: Τουαλέτες χωρίς παράθυρα, χωρίς θέρμανση (μία για 40 άτομα), με μια παλιά μπανιέρα με κρύο νερό, όπου εξ αιτίας βλάβης του βραστήρα οι υπάλληλοι κουβαλούσαν νερό από τα μαγειρειά με κουβάδες.

Εικόνα δεύτερη: Μαγειρεία με μαύρο ταβάνι από τους ατμούς, τη βρώμα του λαδιού και την έλλειψη εξαερισμού, νερά στο πάτωμα εξ αιτίας των σπασμένων υδραυλικών, σοβάδες γκρεμισμένοι από την υγρασία, σκόνη, βρώμα και κατσαρίδες -ναι, κατσαρίδες- να περπατούν στους τοίχους.

Εικόνα τρίτη: Ο χώρος των πλυντηρίων με σκουριασμένα μηχανήματα, νερά στο δάπεδο ανακατεμένα με τα ρούχα των τροφίμων, τα οποία υποτίθεται ότι πλένονται, στεγνωτήρια και πλυντήρια σκουριασμένα και άχρηστα, που κρατούνται εκεί χωρίς κανείς να ξέρει γιατί.

Εικόνα τέταρτη και συγκλονιστικότερη όλων: Eνα ανοικτό φέρετρο να χάσκει στην πόρτα της εκκλησίας του ιδρύματος περιγελώντας τη ζωή και τους ανθρώπους. Υπάρχει εδώ «για περίπτωση ανάγκης», τονίζει με νόημα ο διευθυντής του ιδρύματος, υπερβαίνοντας τα όρια μεταξύ ζωής και θανάτου...

Το πόρισμα συμπληρώνεται με την αναφορά στην τραγική έλλειψη προσωπικού και ιδιαίτερα ειδικευμένου προσωπικού. Περιγράφονται καταστάσεις, όπου όλοι κάνουν όλα: οι καθαρίστριες τους θαλαμηπόλους, οι τραπεζοκόμοι τους μάγειρες, οι θαλαμηπόλοι τους νοσηλευτές και δεν υπάρχουν υπάλληλοι με πανεπιστημιακή μόρφωση ακόμη και στη θέση του διευθυντή. Ταυτόχρονα δεν αξιοποιούνται 12 αντιρρησίες συνείδησης που υπηρετούν στο ίδρυμα και έχουν πτυχία δευτεροβάθμιας και τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Η ιατρική περίθαλψη των τροφίμων είναι ελλιπής για να μην πούμε ανύπαρκτη, χωρίς οδοντιατρική φροντίδα, χωρίς φυσικοθεραπεία.

Οι συνθήκες λειτουργίας του ιδρύματος προσβάλλουν την αξία και την προσωπικότητα των ανθρώπων που διαμένουν εκεί, αναφέρει τέλος το πόρισμα, και αναιρεί στην πράξη το δικαίωμα που έχουν για ειδική φροντίδα και μέριμνα της υγείας τους από το κράτος. Στο ίδρυμα ζουν 133 τρόφιμοι κατανεμημένοι σε δύο κτίρια και υπηρετούν σε αυτό 81 εργαζόμενοι, αντί 113 που προβλέπει ο οργανισμός.

Ο Συνήγορος προτείνει τη μεταρρύθμιση του ιδρύματος με την εφαρμογή πιλοτικού προγράμματος και ταυτόχρονα:

- Nέο οργανισμό και τακτικούς ελέγχους από το υπουργείο.

- Προσλήψεις ιατρικού, νοσηλευτικού, παραϊατρικού και βοηθητικού προσωπικού.

- Eκπαίδευση του υπάρχοντος προσωπικού.

- Aντικατάσταση κρεβατιών και κουφωμάτων.

- Επισκευές και χρωματισμός κτιρίου.

- Aνακατανομή των τροφίμων στα κτίρια, άμεση λειτουργία του φυσικοθεραπευτηρίου.