ΟΥΑΣΙΓΚΤΟΝ

Οσο θεαματική και αν είναι η καταγραφή και δημοσίευση ολόκληρου σχεδόν του ανθρώπινου γενετικού κώδικα, δεν αποτελεί παρά τη βάση για μακροχρόνιες έρευνες δεκαετιών, που με τη σειρά τους θα οδηγήσουν στα πρώτα σημαντικά πρακτικά αποτελέσματα.

«Για πρώτη φορά ρίξαμε μια ματιά σε ένα αρχαίο κείμενο. Βρήκαμε μερικές απαντήσεις και δεκάδες νέα μυστήρια», λέει ο διευθυντής του Ινστιτούτου Ερευνών Γονιδιώματος Ουάιτχεντ, Ερικ Λάντερ, που συμμετέχει στη μία από τις δύο αναλύσεις του γονιδιώματος που παρουσιάστηκε χθες.

Και οι δύο αναλύσεις του ανθρώπινου γονιδιώματος, που δημοσιεύονται στα περιοδικά «Νέιτσουρ» και «Σάιανς», δεν έχουν πλήρως ολοκληρωθεί, κάτι για το οποίο αναμένεται ότι θα χρειαστούν περίπου δύο χρόνια ακόμα.

Τόσο η έρευνα του αμερικανικού Εθνικού Ινστιτούτου Ερευνών Ανθρώπινου Γονιδιώματος όσο και η έρευνα της εταιρείας Σελέρα Τζενόμικς έχουν καταγράψει το μεγαλύτερο μέρος από τα 3 δισεκατομμύρια «ψηφία» του ανθρώπινου γενετικού κώδικα. Ο όμιλος επιστημόνων εντόπισε από 30.000 έως 40.000 γονίδια, ενώ η Σελέρα από 26.000 έως 39.000 γονίδια. Οπως επισημαίνεται η ακριβέστερη καταγραφή είναι θέμα των μελλοντικών ερευνών.

Ο ρόλος τους

Στη συνέχεια έρχεται η ακόμα πιο δύσκολη προσπάθεια για τη διαπίστωση του ακριβούς ρόλου καθενός από τα γονίδια αυτά. Οπως λέει ο πρόεδρος της Σελέρα, Κρεγκ Βέντερ, το 40% των γονιδίων που καταγράφηκαν αποτελούν μυστήριο.

Ακόμα και τότε το έργο των επιστημόνων δεν θα έχει ολοκληρωθεί. Ακολουθεί το τεράστιο έργο της μελέτης της αλληλεπίδρασης ανάμεσα στα γονίδια, του τρόπου με τον οποίο ρυθμίζονται και της αλληλεπίδρασης των πρωτεϊνών που δημιουργούν.

Ομως η ίδια η καταγραφή του ανθρώπινου γονιδιώματος επιτρέπει τη μεγάλη επιτάχυνση των ερευνών. Οπως επισημαίνει ο δρ Φράνσις Κόλινς, χρειάστηκαν δύο επιστημονικές ομάδες και δέκα χρόνια ερευνών για να απομονωθεί το γονίδιο που, όταν είναι ελαττωματικό, προκαλεί την κυστική ίνωση. Σήμερα μια αντίστοιχη έρευνα μπορεί να γίνει μέσα σε δύο εβδομάδες από έναν μόνο ερευνητή.

Ο εντοπισμός των γονιδίων που είναι υπεύθυνα για συγκεκριμένες λειτουργίες είναι ένα μόνο τμήμα των ερευνών. Οι επιστήμονες θέλουν να βρουν τρόπους να χρησιμοποιούν τα γενετικά χαρακτηριστικά ενός συγκεκριμένου ανθρώπου για να επιλέγουν θεραπευτικές παρεμβάσεις που θα λειτουργούν καλύτερα και θα έχουν λιγότερες παρενέργειες.

Οι προσπάθειες

Στη Γερμανία, η υπουργός Ερευνας, Εντελγκαρντ Μπούλμαν, δήλωσε ότι οι επιστήμονες θα επικεντρώσουν κατ' αρχάς τις προσπάθειές τους στα παρακάτω κοινά προβλήματα υγείας: τις καρδιακές νόσους, τον καρκίνο, τις νευρολογικές ασθένειες και τις ασθένειες που συνδέονται με περιβαλλοντικούς παράγοντες.

Είπε ακόμα ότι η γερμανική κυβέρνηση ενέκρινε ένα πρόγραμμα γενετικής έρευνας με προϋπολογισμό 770 εκατομμύρια ευρώ για τα επόμενα πέντε χρόνια. Από το ποσό αυτό, τα 179 εκατομμύρια ευρώ θα προέλθουν από την πώληση αδειών κινητής τηλεφωνίας νέας γενιάς.

Η Γερμανίδα υπουργός παρατήρησε ότι από το 1998, όταν την εξουσία ανέλαβε ο καγκελάριος Γκέρχαρντ Σρέντερ, «η κυβέρνηση τετραπλασίασε τα κονδύλια για τη γενετική έρευνα».

(Ασ. Πρες, Γαλλ. Πρακτορείο, ΑΠΕ)

Το κουτί της Πανδώρας για νέες διακρίσεις

ΟΥΑΣΙΓΚΤΟΝ

Χωρίς φυσικά να μπαίνει με τίποτα στην άκρη η μεγάλη σπουδαιότητα της χαρτογράφησης του ανθρώπινου γονιδιώματος, κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει το μέτωπο των εν δυνάμει διακρίσεων, που είναι πιθανόν να ανοίξει «πατώντας» πάνω στη σπουδαία αυτή ανακάλυψη.

Το να είναι γνωστός ο γενετικός κώδικας κάποιου και να μπορεί να ανιχνευθεί η προδιάθεση να προσβληθεί από καρκίνο, καρδιακό επεισόδιο ή άλλες ασθένειες, σημαίνει πως πολύ εύκολα οι πληροφορίες αυτές μπορεί να οδηγήσουν σε διακρίσεις όσον αφορά την πρόσληψη και τις προαγωγές εργαζομένων αλλά και την ασφάλισή τους.

Εργοδότες και ασφαλιστές θα μπορούσαν να εξοικονομήσουν εκατομμύρια αν, έχοντας στη διάθεσή τους το χάρτη των γενετικών χαρακτηριστικών υποψήφιων εργαζομένων ή ασφαλισμένων τους, απέρριπταν με άνεση εκείνους που έχουν προδιάθεση για χρόνιες παθήσεις.

Ετσι, στο πλευρό των ρατσιστικών, εθνικών, ηλικιακών ή των διακρίσεων ανάλογα με το φύλο, θα μπορούν στο άμεσο μέλλον να προστεθούν και οι γενετικές διακρίσεις.

Δημοσκόπηση

Το φόβο για τη γένεση τέτοιων διακρίσεων βιώνουν ήδη άνθρωποι που ζουν σε κοινωνίες πιο ανοιχτές στην επιστημονική επανάσταση, την οποία φέρνει αναπόφευκτα το ανθρώπινο γονιδίωμα. Είναι χαρακτηριστικό ότι, σύμφωνα με δημοσκόπηση που διενεργήθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες το περασμένο καλοκαίρι, το 75% των 1.218 Αμερικανών που πήραν μέρος, δήλωσαν ότι δεν επιθυμούν οι ασφαλιστικές τους εταιρείες να γνωρίζουν το γενετικό τους κώδικα, ενώ το 84% ζητεί η πληροφορία αυτή να φυλάσσεται και να προστατεύεται από την κυβέρνηση.

Αν τώρα η προοπτική αυτή σας φαίνεται σενάριο για ταινία επιστημονικής φαντασίας, ίσως σας προσγειώσει το, καταγεγραμμένο μόλις πριν από μία εβδομάδα, εξής περιστατικό: H Αμερικανική Επιτροπή Ισων Ευκαιριών στην Απασχόληση κατέθεσε αγωγή εναντίον σιδηροδρομικής εταιρείας της Σάντα Φε, που θέλησε να υποβάλει σε γενετικό έλεγχο εργαζομένους χωρίς τη σύμφωνη γνώμη τους. Τουλάχιστον ένας εργαζόμενος δέχτηκε απειλές για απόλυση, αν δεν συμφωνούσε να υποβληθεί στις σχετικές εξετάσεις.

Το «αντίδοτο»

Φοβηθήκατε αρκετά; Θεωρητικά υπάρχει αντίδοτο. Οι ειδικοί επιστήμονες υποστηρίζουν ότι η λύση για την πρόληψη οποιωνδήποτε ρατσιστικών φαινομένων κρύβεται στη νομοθετική περιχαράκωση της ορθής χρήσης της νεοαποκτηθείσης πολύτιμης γνώσης.

«Χωρίς την κατάλληλη προστασία, η γενετική επανάσταση θα σημάνει ένα βήμα μπροστά για την επιστήμη και δύο βήματα πίσω για τα δικαιώματα των πολιτών», δήλωσαν δύο Αμερικανοί γερουσιαστές, σε επιστημονική επιθεώρηση. «Η κακή χρήση των γενετικών πληροφοριών μπορεί να δημιουργήσει μια νέα κατώτερη τάξη: τους γενετικά λιγότερο τυχερούς».

(Ασοσιέιτεντ Πρες)

Διαμάχη για το κέρδος και τη γνώση

Η τεράστια επιστημονική προσπάθεια για την αποκωδικοποίηση του ανθρώπινου γονιδιώματος, τα αποτελέσματα της οποίας δημοσιοποιήθηκαν χθες, αποκαλύπτει μια μεγάλη διαμάχη μεταξύ των δύο κόσμων της έρευνας, του δημόσιου και του ιδιωτικού. Αντικείμενο της διαμάχης, το οικονομικό κέρδος και η ελεύθερη πρόσβαση στην επιστημονική γνώση.

Η ένταση που επικρατεί μεταξύ των δύο αυτών τομέων της έρευνας έγινε χθες φανερή στις συνεντεύξεις Tύπου στην Ευρώπη. Στο Παρίσι, το Τόκιο και το Λονδίνο, επιστήμονες του Προγράμματος για το Ανθρώπινο Γονιδίωμα (στηριζόμενο σε κρατικά κεφάλαια) επέκριναν έμμεσα ή άμεσα την ιδιωτική αμερικανική εταιρεία Celera Genomics που πραγματοποίησε παράλληλα τη δική της έρευνα.

Το ανθρώπινο γονιδίωμα «δεν είναι για πούλημα» και είναι εγκληματικό οι έρευνες για το θέμα αυτό να περιοριστούν στον ιδιωτικό τομέα, τόνισαν στο Λονδίνο οι Βρετανοί επιστήμονες. «Κάποιοι άλλοι θέλουν μάλιστα να πληρώσει η ανθρωπότητα μια περιουσία για να της επιτρέψουν να διαβάσει το γενετικό της κώδικα» δήλωσε ο Τζον Σάλστον, συντονιστής της βρετανικής ομάδας, επικρίνοντας εμμέσως τη Celera Genomics, η οποία δημοσίευσε πριν από αρκετούς μήνες μέρος των ερευνών της θέτοντας ωστόσο αυστηρούς περιορισμούς όσον αφορά την πρόσβαση στα επιστημονικά στοιχεία.

«Στο δημόσιο»

Οι Βρετανοί επιστήμονες θεωρούν ότι μια τόσο σημαντική ανακάλυψη πρέπει να ανήκει στο δημόσιο τομέα ώστε ειδικοί απ' όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένων των αναπτυσσόμενων χωρών, να μπορούν να χρησιμοποιούν και να εργάζονται πάνω στα στοιχεία της έρευνας για την ιατρική πρόοδο και το καλό της ανθρωπότητας. Οπως δήλωσε ο Μάικ Ντέξτερ, διευθυντής της οργάνωσης Wellcome Trust που χρηματοδότησε τις βρετανικές έρευνες, περίπου δέκα χιλιάδες οργανώσεις απ' όλο τον κόσμο συμβουλεύονται δωρεάν τα δεδομένα για το ανθρώπινο γονιδίωμα που έχει δημοσιοποιήσει το διεθνές πρόγραμμα HGP.

Αντιθέτως, η τράπεζα δεδομένων της ιδιωτικής Celera Genomics χρησιμοποιήθηκε έναντι πληρωμής από 50 μόλις συνδρομητές. Από το Παρίσι, ο καθηγητής Ζαν Βάισενμπαχ, διευθυντής του γαλλικού κέντρου αποκρυπτογράφησης, δήλωσε μάλιστα ότι «είναι φανερό ότι η Celera χρησιμοποίησε δεδομένα της δημόσιας έρευνας και δεν θα τα είχε καταφέρει χωρίς αυτά». «Διατηρώντας την αρχή της ίσης και δωρεάν πρόσβασης για όλους, συμβάλλουμε άμεσα στη μείωση του χάσματος ανάμεσα στον επιστημονικό κόσμο των πλούσιων χωρών και στους συναδέλφους μας των φτωχότερων κρατών» κατέληξε ο καθηγητής Ντέξτερ.

(Γαλλικό-ΑΠΕ-Ρόιτερς)